دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 Structural Model of the Impact of the Research and Technology Evaluation System on the Development of Technological Entrepreneurship at the National Level. مدل ساختاری تأثیر نظام ارزیابی پژوهش و فناوری بر توسعه کارآفرینی فناورانه در سطح ملی 1 30 4288 10.22126/eme.2026.13791.1310 FA زهرا امیدوار گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0009-0003-9717-0515 نورمحمد یعقوبی گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0000-0002-8178-7807 شهاب کسکه گروه مدیریت آموزش عالی، مرکز هیئت‌های امناء، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران. 0009-0006-4956-2639 Journal Article 2026 04 19 This study aims to explain the impact of the research and technology evaluation system on the development of technology-based entrepreneurship at the national level. The research adopts a quantitative and explanatory design and was conducted using structural equation modeling with the partial least squares approach. The data were collected from two sources: international secondary indicators covering the period from 2010 to 2024, and the opinions of 112 experts. The data collection instrument was a structured questionnaire based on the research literature, whose validity was confirmed by expert review and whose reliability was verified at an acceptable level. The findings indicate that governance quality, human capital, and technological infrastructure have positive and significant effects on national innovation, and that national innovation significantly contributes to the development of technology-based entrepreneurship. Moreover, the mediating role of national innovation in transmitting the effects of structural variables on technology-based entrepreneurship was confirmed. The model’s goodness-of-fit indices and predictive power showed that the proposed research model enjoys appropriate validity and explanatory strength. Accordingly, the development of technology-based entrepreneurship requires the simultaneous strengthening of governance mechanisms, human capital, and technological infrastructure within a coherent national innovation system.. این پژوهش با هدف تبیین تأثیر نظام ارزیابی پژوهش و فناوری بر توسعه کارآفرینی فناورانه در سطح ملی انجام شد. مطالعه حاضر از نوع کمّی و تبیینی بوده و با بهره‌گیری از مدل‌سازی معادلات ساختاری و رویکرد حداقل مربعات جزئی انجام گرفت. داده‌های پژوهش از دو منبع شامل شاخص‌های ثانویه بین‌المللی در بازه زمانی 2010 تا 2024 و نظرات 112 نفر از خبرگان گردآوری شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای ساختاریافته مبتنی بر ادبیات پژوهش بود که روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن در سطح مطلوب تأیید شد. نتایج نشان داد کیفیت حکمرانی، سرمایه انسانی و زیرساخت فناورانه تأثیر مثبت و معناداری بر نوآوری ملی دارند و نوآوری ملی نیز به‌طور معناداری بر توسعه کارآفرینی فناورانه اثرگذار است. همچنین نقش میانجی‌گری نوآوری ملی در انتقال اثر متغیرهای ساختاری بر کارآفرینی فناورانه تأیید شد. شاخص‌های برازش و قدرت پیش‌بینی مدل نیز نشان دادند که مدل پژوهش از اعتبار و تبیین‌پذیری مناسبی برخوردار است. بر این اساس، توسعه کارآفرینی فناورانه مستلزم تقویت هم‌زمان سازوکارهای حکمرانی، سرمایه انسانی و زیرساخت‌های فناورانه در چارچوب یک نظام نوآوری منسجم است.

دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 Explaining the Role of Self-Efficacy in the Impact of Artificial Intelligence Literacy on Entrepreneurship Education in Higher Education System تبیین نقش خودکارآمدی در تأثیر سواد هوش مصنوعی بر آموزش کارآفرینی در نظام آموزش عالی 31 60 4347 10.22126/eme.2026.13976.1329 FA سیف اله اندایش استادیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران 0000-0002-0095-4272 الهه اسداللهی دهکردی گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده کسب و کار و اقتصاد، دانشگاه خلیج فارس، شهر بوشهر، استان بوشهر 0009-0002-4578-5422 Journal Article 2026 05 27 Higher education system, as the main platform for training entrepreneurial human resources, is constantly facing the challenge of preparing students to cope with rapid technological transformations. Artificial intelligence literacy, as a key competency in the digital age, can enhance the effectiveness of entrepreneurship education, but the role of self-efficacy as a psychological mechanism in this relationship needs to be explained. Therefore, the present study aimed to explain the role of self-efficacy in the impact of artificial intelligence literacy on entrepreneurship education in higher education system. This research is applied in terms of purpose and descriptive-correlational in terms of method. The statistical population consisted of 271 graduate students of the Faculty of Literature and Humanities at Persian Gulf University of Bushehr. The sample size was determined to be 159 people based on the Cochran formula, and after removing incomplete questionnaires, 155 questionnaires were analyzed. Standard questionnaires on artificial intelligence literacy, entrepreneurship education, and self-efficacy were used to collect data. The validity and reliability of the instruments were confirmed using AVE, Cronbach's alpha, and composite reliability indices. Data were analyzed using structural equation modeling and SmartPLS software. The results showed that self-efficacy has a positive and significant effect on entrepreneurship education with a path coefficient of 0.599 and a t-value of 7.447. Artificial intelligence literacy has a positive and significant effect on self-efficacy with a path coefficient of 0.513 and a t-value of 11.672. Finally, artificial intelligence literacy has a positive and significant effect on entrepreneurship education with a path coefficient of 0.609 and a t-value of 9.703. Artificial intelligence literacy contributes to the enhancement of entrepreneurship education both directly and through strengthening self-efficacy. Educational planners should provide the ground for training competent entrepreneurs by designing artificial intelligence literacy courses and simultaneously strengthening students' self-efficacy. نظام آموزش عالی به عنوان بستر اصلی تربیت نیروی انسانی کارآفرین، همواره با چالش آماده‌سازی دانشجویان برای مواجهه با تحولات سریع فناورانه روبروست. سواد هوش مصنوعی به عنوان شایستگی کلیدی در عصر دیجیتال می‌تواند اثربخشی آموزش کارآفرینی را افزایش دهد، اما نقش خودکارآمدی به عنوان یک مکانیسم روان‌شناختی در این رابطه نیازمند تبیین است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش خودکارآمدی در تأثیر سواد هوش مصنوعی بر آموزش کارآفرینی در نظام آموزش عالی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل ۲۷۱ نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خلیج فارس بوشهر بود. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۱۵۹ نفر تعیین شد که پس از حذف پرسشنامه‌های ناقص، ۱۵۵ پرسشنامه تحلیل گردید. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌های استاندارد سواد هوش مصنوعی، آموزش کارآفرینی و خودکارآمدی استفاده شد. روایی و پایایی ابزارها با استفاده از شاخص‌های AVE، آلفای کرونباخ و پایایی مرکب تأیید شد. داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری و نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شدند. نتایج نشان داد خودکارآمدی با ضریب مسیر 599/0 و عدد معناداری 447/7 تأثیر مثبت و معناداری بر آموزش کارآفرینی دارد. سواد هوش مصنوعی با ضریب مسیر 513/0 و عدد معناداری 672/11 تأثیر مثبت و معناداری بر خودکارآمدی دارد. در نهایت سواد هوش مصنوعی با ضریب مسیر 609/0 و عدد معناداری 703/9 تأثیر مثبت و معناداری بر آموزش کارآفرینی دارد. سواد هوش مصنوعی هم به طور مستقیم و هم از طریق تقویت خودکارآمدی به ارتقای آموزش کارآفرینی کمک می‌کند. برنامه‌ریزان آموزشی باید با طراحی دوره‌های سواد هوش مصنوعی و تقویت خودکارآمدی دانشجویان، زمینه را برای تربیت کارآفرینان توانمند فراهم آورند.

دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 Determinants of Youth Entrepreneurial Participation in Agricultural Activities in Golestan Province: The Role of Cognitive Asymmetry in Perceived Advantages and Disadvantages تعیین‌کننده‌های مشارکت کارآفرینانه جوانان در فعالیت‌های کشاورزی در استان گلستان: نقش عدم تقارن شناختی در مزایا و معایب ادراک‌شده 61 90 4309 10.22126/eme.2026.13960.1327 FA فرزانه ساوری گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0009-0008-5765-2866 غلامحسین عبداله زاده گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0002-5540-0760 Journal Article 2026 05 21 The agricultural sector in Golestan Province faces a growing challenge of declining youth participation. This issue not only seriously threatens the future of this vital sector but also undermines the continuity of food security, the sustainability of rural employment, and the preservation of human capital in rural areas. This study aimed to identify the determinants of entrepreneurial youth participation in agricultural activities in rural areas of Golestan Province, with an emphasis on the role of cognitive asymmetry in perceived advantages and disadvantages. The present research is applied in terms of purpose and quantitative in terms of data nature, carried out using a descriptive-analytical method. The statistical population consisted of all rural youth aged 18 to 35 years in Golestan Province. Using Cochran's formula, 385 individuals were selected through multi-stage cluster random sampling. The data collection instrument was a researcher-developed questionnaire, the validity of which was confirmed by experts and its reliability was verified using Cronbach's alpha (ranging from 0.73 to 0.76). Data were analyzed using logistic regression. The findings revealed that only 35.1 percent of youth participate in agricultural business. The most significant positive determinants included parental agricultural background, land ownership, access to extension services, awareness of government support programs, and knowledge of agricultural advantages. In contrast, age, the presence of non-agricultural job alternatives, and knowledge of agricultural disadvantages had negative effects. It is concluded that to increase youth participation, information flows regarding agricultural advantages should be strengthened, access to extension services and support programs should be enhanced, and agriculture should be made more competitive relative to non-agricultural occupations. بخش کشاورزی در استان گلستان با چالش رو به رشد کاهش مشارکت نسل جوان مواجه است. این مسئله نه تنها آینده این بخش حیاتی را با تهدید جدی روبه‌رو ساخته، بلکه تداوم امنیت غذایی، پایداری اشتغال روستایی و حفظ سرمایه‌های انسانی در مناطق روستایی را نیز تحت شعاع قرار داده است. این مطالعه با هدف شناسایی تعیین‌کننده‌های مشارکت کارآفرینانه جوانان در فعالیت‌های کشاورزی در مناطق روستایی استان گلستان و با تأکید بر نقش عدم تقارن شناختی در مزایا و معایب ادراک‌شده انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده‌ها کمی بود که به روش توصیفی-تحلیلی اجرا گردید. جامعه آماری شامل کلیه جوانان روستایی ۱۸ تا ۳۵ سال استان گلستان بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۳۸۵ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی آن توسط متخصصان و پایایی آن با آلفای کرونباخ (۷۳/۰ تا ۷۶/۰) تأیید شد. داده‌ها با استفاده از رگرسیون لاجیت تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که تنها 1/35 درصد از جوانان در فعالیت کشاورزی مشارکت دارند. مهم‌ترین عوامل مؤثر مثبت شامل سابقه کشاورزی والدین، زمین تحت مالکیت، دسترسی به خدمات ترویجی، آگاهی از طرح‌های حمایتی دولت و دانش از مزایای کشاورزی بود. در مقابل، سن، وجود شغل جایگزین غیرکشاورزی و دانش از معایب کشاورزی تأثیر منفی داشتند. نتیجه‌گیری می‌شود که برای افزایش مشارکت جوانان، باید ضمن تقویت جریان‌های اطلاعاتی درباره مزایای کشاورزی، دسترسی به خدمات ترویجی و طرح‌های حمایتی افزایش یابد و نسبت به رقابتی‌سازی کشاورزی در برابر مشاغل غیرکشاورزی اقدام شود.

دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 Explaining and Predicting Organizational Entrepreneurship Based on Transformational Leadership Style and Psychological Empowerment of Managers تبیین و پیش‌بینی کارآفرینی سازمانی بر پایه سبک رهبری تحول‌آفرین و توانمندسازی روان‌شناختی مدیران 91 120 4326 10.22126/eme.2026.13888.1319 FA زینب صادقی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0001-9037-3879 سمیه نصیرزاده گروه مطالعات مدیریت آموزش عالی، موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران. 0000-0003-2629-3086 Journal Article 2026 05 08 Entrepreneurship, as a fundamental necessity for transformation in the higher education system, requires the utilization of modern leadership patterns and the enhancement of cognitive and psychological competencies of managers. Accordingly, the present study aimed to explain and predict organizational entrepreneurship based on transformational leadership style and psychological empowerment among senior and middle managers of public universities in Tehran. In terms of purpose, this research was applied, and in terms of method, it was descriptive-correlational. The statistical population consisted of all senior and middle managers of public universities in Tehran during the 2024–2025 academic year (N = 322). Based on the Morgan table, a sample of 177 participants was selected using proportional stratified random sampling. Data were collected using the Transformational Leadership Questionnaire developed by Bass and Avolio (2003), the Psychological Empowerment Questionnaire, and Hill’s Organizational Entrepreneurship Questionnaire (2003). The questionnaires’ validity was confirmed by experts, and their reliability—assessed using Cronbach’s alpha coefficients of 0.90, 0.96, and 0.89, respectively—indicated satisfactory internal consistency. Data analysis was performed using SPSS software through descriptive statistics (frequency, percentage, mean, and standard deviation) and inferential statistics, including Pearson correlation coefficient and stepwise multiple regression analysis. The findings revealed that transformational leadership style and psychological empowerment were positively and significantly related to organizational entrepreneurship and played a significant role in explaining its variance. The results of regression analysis indicated that psychological empowerment accounted for 18% and transformational leadership for 13% of the variance in organizational entrepreneurship, demonstrating significant predictive power. Among these variables, psychological empowerment had a stronger contribution to predicting organizational entrepreneurship. Overall, the results suggest that strengthening psychological empowerment alongside the adoption of transformational leadership style can effectively promote and enhance organizational entrepreneurship in universities. کارآفرینی سازمانی، به عنوان یکی از ضرورت‌های اساسی تحول در نظام آموزش عالی، مستلزم بهره‌گیری از الگوهای نوین رهبری و ارتقای شایستگی‌های شناختی و روان‌شناختی مدیران است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین و پیش‌بینی کارآفرینی سازمانی بر پایه سبک رهبری تحول‌آفرین و توانمندسازی روان‌شناختی در میان مدیران ارشد و میانی دانشگاه‌های دولتی شهر تهران انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی مدیران ارشد و میانی دانشگاه‌های دولتی شهر تهران در سال تحصیلی 1403–1404 به تعداد 322 نفر بود که بر اساس جدول مورگان، نمونه‌ای به حجم 177 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبی انتخاب شد. داده‌های پژوهش با استفاده از پرسشنامه رهبری تحول‌آفرین باس و آولیو (2003)، پرسشنامه توانمندسازی روان‌شناختی و پرسشنامه کارآفرینی سازمانی هیل (2003) گردآوری شد. روایی ابزارها به تأیید متخصصان رسید و پایایی آن‌ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به‌ترتیب 90/0، 96/0 و 89/0 نشان‌دهنده مطلوب بودن همسانی درونی ابزارها بود. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS و از طریق آمار توصیفی و آزمون‌های استنباطی شامل ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه به روش گام‌به‌گام انجام شد. یافته‌ها نشان داد که بین سبک رهبری تحول‌آفرین و توانمندسازی روان‌شناختی با کارآفرینی سازمانی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و این متغیرها در تبیین تغییرات کارآفرینی سازمانی نقش معناداری ایفا می‌کنند. نتایج تحلیل رگرسیون نیز حاکی از آن بود که توانمندسازی روان‌شناختی با تبیین 18 درصد و سبک رهبری تحول‌آفرین با تبیین 13 درصد از واریانس کارآفرینی سازمانی، از قدرت پیش‌بینی معناداری برخوردارند؛ به‌گونه‌ای که توانمندسازی روان‌شناختی سهم بیشتری در پیش‌بینی این متغیر دارد. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقویت ابعاد توانمندسازی روان‌شناختی در کنار به‌کارگیری سبک رهبری تحول‌آفرین می‌تواند نقش مؤثری در توسعه و ارتقای کارآفرینی سازمانی در دانشگاه‌ها ایفا کند.

دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 The role of mystical literature in the development of entrepreneurial culture نقش ادبیات عرفانی در توسعه فرهنگ کارآفرینی 121 150 3938 10.22126/eme.2025.12322.1185 FA مریم غفوریان گروه عمومی و پایه، دانشکده علوم پایه، دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. 0009-0004-7898-9634 عزیزاله رودینی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0008-4661-0759 نگار رضایی گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و کارآفرینی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0009-0000-3671-9568 Journal Article 2025 06 16 The aim of this research is to examine the role of mystical literature and its characteristics in a comparative comparison with entrepreneurship (in the general sense and) social (in the specific sense) and (in line with) spiritual entrepreneurship and the personality traits of the entrepreneur, and the amount of this harmony and similarity as a model and an influential factor in the development of entrepreneurial culture.An attempt has also been made to investigate the relationship between the personal characteristics of social entrepreneurs and the characteristics and characteristics of mystical literature as one of the influential spiritual motivations in this matter. According to the results of this research, (real entrepreneurs including) social entrepreneurs, in terms of personality and behavioral characteristics, have common dimensions with the personality characteristics of mystical literature.Which can also be used as a model in identifying the competencies of social entrepreneurs. Characteristics such as; risk-taking, (responsibility and commitment), locus of control, tolerance of ambiguity, innovation and creativity, use of opportunities, pragmatism, (positive attitude and optimism), (and problem solving) in general, psychological characteristics and entrepreneurial personality are the most important characteristics of a social entrepreneur, which also plays a key role in mystical literature.And they are very effective in developing the culture and concept of entrepreneurship. Therefore, there is a direct relationship between individual characteristics and (development of entrepreneurship in a general sense) and social entrepreneurship (in a specific sense) even in non-governmental organizations; meaning that people with entrepreneurial psychological characteristics - which are common with mystical literature -, هدف این پژوهش آن است ( برآن است) که نقش ادبیات عرفانی و شاخصه‌های آن را در مقایسه تطبیقی با کارآفرینی ( به معنی عام و ) (کارآفرینی ) اجتماعی (به معنی خاص) و (در راستای کارآفرینی ) معنوی و ویژگی‌های شخصیتی کارآفرین(، با ) و مقدار (میزان ) این هماهنگی و مشابهت را به‌عنوان الگو و عاملی اثرگذار بر توسعة فرهنگ کارآفرینی بررسی کند. همچنین تلاش شده است؛ تا ارتباط بین ویژگی‌های فردی کارآفرین(ان) اجتماعی و ویژگی و شاخصه‌های ادب عرفانی به-عنوان یکی از انگیزه‌های معنوی اثرگذار در این امر بررسی شود. براساس نتایج این تحقیق، (کارآفرینان واقعی از جمله ) کارآفرین اجتماعی، از لحاظ ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری، دارای ابعاد مشترک با ویژگی‌های شخصیتی ادب عرفانی است که می‌تواند به عنوان الگو در شناسایی شایستگی‌های کارآفرینان اجتماعی نیز قرار گیرد. ویژگی‌هایی مانند؛ خطرپذیری، (مسئولیت پذ یری و تعهد) کانون کنترل، تحمل ابهام، نوآوری و خلاقیت، استفاده از فرصت، عمل‌گرایی،( نگرش مثبت و خوش بینی)، (و حل مسئله) به ‌طور کلی ویژگی‌ روان‌شناختی و شخصیتی کارآفرینانه مهم ‌ترین شاخصه‌های کارآفرین اجتماعی هستند که در ادبیات عرفانی هم نقش کلیدی دارد و در توسعة فرهنگ و مفهوم کارآفرینی بسیار موثر هستند. بنابراین، بین ویژگی‌های فردی و (توسعة کارآفرینی به معنی عام ) و کارآفرینی اجتماعی (به معنی خاص) حتی در سازمان-های غیردولتی مردم نهاد، رابطة مستقیمی وجود دارد؛ بدین معنی که افراد با ویژگی‌های روان‌شناختی کارآفرینانه – که با ادبیا عرفانی – مشترک است، به‌عنوان متغیرهای مستقل، بهتر می‌توانند به توسعة کارآفرینی اجتماعی، به‌عنوان متغیر وابسته، عمل کنند.

دانشگاه رازی آموزش و مدیریت کارآفرینی 2980-9436 5 2 2026 06 22 Unintended Consequences of Entrepreneurial Ecosystems: A Systematic Review and Conceptual Framework پیامدهای ناخواسته زیست‌بوم‌های کارآفرینی: مرور نظام‌مند و چارچوب مفهومی 151 180 4344 10.22126/eme.2026.13925.1324 FA زینب محمدی گروه آموزشی کارآفرینی سازمانی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران 0009-0003-2582-2879 مرتضی اکبری دانشیار گروه کارآفرینی فناورانه دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران 0000-0001-5215-3349 Journal Article 2026 05 16 The mainstream literature on entrepreneurial ecosystems, by adopting a predominantly optimistic approach and focusing on economic growth, has paid less attention to the adverse and hidden consequences of these structures. Aiming to analytically elucidate the “dark sides” of ecosystems, this research seeks to provide an integrated framework for understanding the multi-level interactions of these consequences. This study was conducted based on a systematic literature review (SLR) methodology in accordance with the PRISMA protocol. Following a comprehensive search in the Web of Science and Scopus databases, out of 1,071 initial records, 124 valid articles were included in the data extraction phase and were coded and analyzed using a network thematic analysis method. The findings indicate that ecosystem dysfunctions can be classified into three levels: at the micro (individual) level, evidence of self-exploitation and the decline of psychological-moral resilience is observed; at the meso (institutional) level, challenges such as systematic exclusion (including the marginalization of women) and the rent-seeking of closed networks are prominent; and at the macro (structural) level, phenomena like spatial inequality (core-periphery divide) and asymmetric value extraction were identified. To explicate these findings, the conceptual model of the “Dialectical Cycle of Reproducing Darkness” was developed. The analyses imply that these negative consequences are not necessarily random anomalies; rather, evidence suggests an endogenous potential and tendency of ecosystems to reproduce these damages through upward and downward causation mechanisms. In this way, macro-level pressures and the institutional isomorphism of meso-level entities exacerbate human costs at the micro level. The results of this study emphasize the necessity of a paradigm shift. This approach steers policymaking away from a reductionist focus on the quantitative expansion of startups towards “multi-level regulation” and human-centric development, with an emphasis on curbing destructive feedback loops. ادبیات رایج در حوزه زیست‌بوم‌های کارآفرینی، اغلب با اتخاذ رویکردی خوش‌بینانه و تمرکز بر رشد اقتصادی، کمتر به پیامدهای نامطلوب و پنهان این ساختارها پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین تحلیلی وجوه تاریک زیست‌بوم‌ها، در پی ارائه چارچوبی یکپارچه برای درک تعاملات چندسطحی این پیامدهاست. این مطالعه مبتنی بر روش‌شناسی مرور نظام‌مند ادبیات (SLR) و منطبق بر پروتکل PRISMA انجام شده است. با جستجوی جامع در پایگاه‌های استنادی Web of Science و Scopus، از میان ۱۰۷۱ رکورد اولیه، ۱۲۴ مقاله معتبر وارد مرحله استخراج داده شدند و با استفاده از روش تحلیل مضمون شبکه‌ای، کدگذاری و تحلیل گردیدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اثرات منفی و وجوه تاریک زیست‌بوم را می‌توان در سه سطح طبقه‌بندی نمود: در سطح خرد (فردی)، شواهدی از استثمار خویشتن و زوال تاب‌آوری روانی-اخلاقی مشاهده می‌شود؛ در سطح میانی (نهادی)، چالش‌هایی نظیر طرد نظام‌مند (از جمله حاشیه‌راندن زنان) و رانت‌جویی شبکه‌های بسته برجسته است؛ و در سطح کلان (ساختاری)، پدیده‌هایی چون نابرابری فضایی (شکاف مرکز-پیرامون) و استخراج نامتقارن ارزش شناسایی شدند. در راستای تبیین این یافته‌ها، مدل مفهومی چرخه دیالکتیکی بازتولید تاریکی توسعه داده شد. تحلیل‌ها دلالت بر آن دارد که این پیامدهای منفی لزوما ناهنجاری‌هایی تصادفی نیستند؛ بلکه شواهد حاکی از پتانسیل و تمایل درون‌زای زیست‌بوم‌ها به بازتولید این آسیب‌ها از طریق سازوکار‌های علیت صعودی و نزولی است؛ به‌گونه‌ای که فشارهای کلان و هم‌شکل‌سازی نهادهای میانی، هزینه‌های انسانی را در سطح خرد تشدید می‌نمایند. نتایج این مطالعه بر ضرورت یک چرخش پارادایمی تأکید دارد؛ رویکردی که سیاست‌گذاری را از تمرکز تقلیل‌گرایانه بر بسط کمی استارتاپ‌ها، به سمت تنظیم‌گری چندسطحی و توسعه انسان‌محور سوق داده و می‌بایست بر مهار چرخه‌های بازخوردی مخرب متمرکز گردد.