Document Type : Original Article
Authors
Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
Abstract
Keywords
مقدّمه
معضل بیکاری همواره با گسترش انواع آسیبهای اجتماعی از جمله فقر، دزدی، بزهکاری و... همراه بوده است؛ بنابراین، نبود فرصتهای شغلی در جامعه بهطور عام و اقشار کمدرآمد بهعنوان اقشار آسیبپذیر جامعه بهطور خاص یکی از بزرگترین معضلاتی است که به نوبه خود توازن و تعادل جامعه را بههم میریزد (کول[1]، 2022؛ میرلطفی و همکاران، 1393). ایجاد فضای کسبوکار عمومی و اشتغال در بخشهای مختلف اقتصادی، شرایط را برای تحقق توسعة پایدار فراهم میآورد (شاهرخی ساردو و شریفزاده، 1401). اهمیت جمعیت فعال در توسعة جوامع، زمانی مؤثر خواهد بود که کلیه افراد واقع در این طبقه، مشغول به فعالیت در بخشهای مختلف اقتصادی باشند و یا بهعبارتی، شاغل باشند؛ زیرا از نظر بسیاری از پژوهشگران، مهمترین شرط برای رشد و توسعه هر جامعهای، ایجاد اشتغال برای افراد آن جامعه است (کریسنزی و همکاران[2]، 2022؛ مولی و کاستا[3]، 2022). در این راستا، رویکردهایی پایدار هستند که با توجه به تغییرات فناوری و قواعد و مقررات بازار، به ارزیابی مداوم نیازهای جامعه و ضرورتهای فناوری پرداخته و بتوانند مدل اشتغال مناسبتری ارائه کنند (هافستید و همکاران[4]، 2022؛ گورکی[5]، 2022؛ ساکس[6]، 2022). به همین دلیل، تدوین سیاستهای توسعه اشتغال در منزل و مشاغل خانگی میتواند بهعنوان راهکاری مناسب برای کاهش نرخ بیکاری و فراهم ساختن زمینه اشتغال گروههای آسیبپذیر ایفای نقش کند.
تجربه بسیاری از کشورها نشانمیدهد که کسبوکارهای خانگی راهکار مناسبی برای کاهش نرخ بیکاری و فراهم آوردن زمینه اشتغال زنان و جوانان بهحساب میآید. بنابراین در شرایطی که کشور دچار مشکل بیکاری جوانان و زنان است و از طرفی اشتغال در بخشهای دولتی و خصوصی با هزینه و سرمایههای به نسبت گزافی همراه است توسعه مشاغل خانگی فرصتی مناسب برای اجرای سیاستهای اشتغال و کارآفرینی با ریسک و هزینههای بسیار پایین فراهم میکند. بر اساس آمار موجود در کشور، طی سالهای 92 تا 96 حدود 756 هزار نفر در کشور جهت راهاندازی کسبوکارهای خانگی اقدام کردهاند که از این تعداد برای حدود 314 هزار نفر مجوز صادر گردیدهاست. 80 درصد دریافتکنندگان تسهیلات از بانوان و 20 درصد از مردان بودند. اقتصاد برخی کشورها از جمله تایوان تا 80 درصد درآمدشان وابسته به کسبوکارهای خانگی است ولی در ایران بر اساس برآوردهای به عمل آمده رقمی بین 10 تا 15 درصد از تولید ناخالص داخلی در کشور به فعالیت در حوزه کسبوکارهای خرد و مشاغل خانگی اختصاص دارد که از این مقدار سهم کسبوکارهای خانگی حدود 30 درصد از کل کسبوکارهای خرد در کشور است (وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، 1401). با وجود مزایای توسعه کسبوکارهای خانگی و نقش عمدهای که میتوانند در توسعه اشتغال و کارآفرینی ایفا نمایند، بروز موانع متعدد سبب شده تا کسبوکارهای خانگی بهطور مناسب توسعه نیابند (انتظاریان و طهماسبی، 1389).
نتایج مطالعات مختلف، بیانگر وجود چالشها و مشکلات مختلف در فرایند توسعه کسبوکارهای خانگی در مناطق مختلف کشور است (یعقوبیفرانی و جلیلیان، 1394؛ نجفی و صفا، 1393؛ میرلطفی و همکاران، 1393). رامبد و مختارپور (1399) در پژوهشی به بررسی مسائل و نیازهای صاحبان مشاغل و متقاضیان مشاغل پرداختند. مسائل و مشکلات شامل موارد زیر بودند: تبعیض جنسیتی، محدودیتهای قانونی، ساعات کاری زیاد، تداخل با وظایف خانوادگی، مقررات دست و پاگیر، نارضایتی بیمههای اجتماعی، بهروز نبودن آموزشها و تمایل به شیوههای آموزش استاد- شاگردی، عدم نظارت بر اجرای قوانین، ضعف در بازاریابی، کافی نبودن تسهیلات بانکی، عدم ثبات اقتصادی، نرخ بالای رشد تورم و محدودیت در دسترسی به فضای مجازی.
نتایج پژوهش پرچمی و جلالی (1398) در باره بررسی کسبوکارهای خانگی نشانمیدهد که راهکارهای موفقیت کسبوکارهای خانگی بستگی به عواملی مانند دسترسی به اطلاعات، آموزش، شبکههای اجتماعی و شیوههای تأمین مالی دارد. در پژوهشی که توسط موحدی و همکارانش (1398) انجام شدهاست میزان سودمندی و منافع حاصل از توانمندسازی زنان عضو شرکتهای تعاونی اعتباری، خرد تعیین گردید. نتایج این پژوهش نشان داد که از دیدگاه پاسخگویان، «افزایش آگاهی اجتماعی»؛ «افزایش استقلال فکری»؛ «ارتقا اعتماد به نفس»؛ «افزایش قدرت پسانداز» و «احساس پیشرفت» بهترتیب با میانگین 62/3، 61/3، 56/3، 50/3 و 48/3 پنج اولویت اول را به خود اختصاص دادند.
در پژوهش امیری و همکاران (1398) به مفهومپردازی چالشهای کسبوکارهای خانگی در روستاهای استان کرمانشاه پرداخته شد. نتایج این مطالعه نشانمیدهد فرایند کسبوکارهای خانگی علیرغم مزایای بیشماری که دارد، موضوعی پیچیده و چندبعُدی است؛ مهمترین مقولههای علّی شناخته شده شامل «چالش در مهارتهای بازاریابی»، «چالش در مهارتهای مدیریتی و کار تیمی»، «چالش در زیرساختهای قانونی و سیاستگذاری»، «چالش در سازوکارهای مشاورهای»، «چالش در تأمین تجهیزات و امکانات زیرساختی»، «چالش در حمایتهای پشتیبانی» و «چالش در برندینگ و هویتسازی» هستند. مراد نژادی و واحدی (1398) در پژوهش خود در باره واکاوی موانع راهاندازی کسبوکارهای خانگی در مناطق روستایی استان ایلام این موانع را به شش دسته شامل موانع اقتصادی-سیاسی، تجربه کسبوکار، مهارتی، آموزشی، فرهنگی- اجتماعی و روانشناختی تقسیم کردند.
در پژوهش علیپور و همکاران (1398) بهمنظور ارائه مدل توسعه کسبوکارهای خانگی در شهر تهران مبتنی بر رویکرد محلهمحوری بهروش آمیخته، مدل کیفی توسعه کسبوکارهای خانگی در این شهر در شش بعد کسبوکار خانگی، فرهنگسازی اشتغال زنان، تقویت فرهنگ کار، تقویت هویت محلی، رویکرد محلهمحوری در مدیریت شهری و توانمندسازی زنان ارائه شد. یافتههای حاصل از تحلیل ابعاد، بیانگر آن بود که از بین ابعاد توانمندسازی زنان با میانگین 89/0 بیشترین و فرهنگسازی اشتغال زنان با میانگین 67/0 کمترین تأثیر را در توسعه کسبوکارهای خانگی در شهر تهران داشت.
امیدی و چهارسوقی امین (1397) در پژوهش خود با عنوان نقش کسبوکارهای کوچک خانگی در کاهش فقر خانوارهای روستایی شهرستان مهران بین کارکردهای آزادی و استقلال عمل بیشتر کسبوکارهای خانگی، پایین بودن هزینه راهاندازی کسبوکارهای خانگی، تناسب با ویژگیهای جسمی افراد معلول و کمتوان، موفقیت بیشتر جسمی افراد معلول و کمتوان در انجام کسبوکار خانگی، تناسب با اقشار مختلف کسبوکارهای خانگی، عدم نیاز به مجوز کسبوکارهای خانگی و کاهش فقر خانوارهای روستایی رابطه مثبت و معناداری مشاهده کردند. همچنین کارکردهای تناسب با اقشار مختلف، پایین بودن هزینه راهاندازی کسبوکارهای خانگی و عدم نیاز به مجوز کسبوکارهای خانگی، 65 درصد از تغییرات متغیر وابسته کاهش فقر خانوارهای روستایی را تبیین نمود.
در پژوهشی با عنوان شناسایی پیشرانهای مؤثر در توسعة کسبوکارهای بسیار کوچک (میکرو) در بخش مشاغل خانگی روستایی که توسط فلاح (1397) انجام شد از رویکردی آمیخته و پرسشنامه محققساخته برای جمعآوری دادهها استفادهکرد. در مرحله کیفی، جامعه آماری این پژوهش، خبرگان، استادان و کلیه افرادی بودند که در حوزه مشاغل خانگی فعالیت عملی یا پژوهشی داشتند و در مجموع 12 نفر بهروش نمونهگیری زنجیرهای انتخاب شدند. در مرحله کمی نیز جامعه آماری شامل کلیه افرادی بود که در کسبوکارهای خانگی روستایی با کمتر از 9 نفر نیرو و حداقل دو سال سابقه فعالیت میکردند که از این بین 43 نفر با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. نتایج نشان داد عواملی همچون فرهنگسازی کارآفرینانه، ظرفیتسازی کارآفرینانه و توانمندسازی کارآفرینانه، مهمترین پیشرانهای توسعة کسبوکارهای بسیار کوچک (میکرو) در بخش مشاغل خانگی روستایی هستند.
در پژوهش نادری مهدی و تیموری (1396) با هدف شناسایی راهکارهای توسعه مشاغل خانگی زنان روستایی شهرستان اراک 36 نفر از صاحبنظران دانشگاهی و متولیان اجرایی حوزه اشتغال خانگی بهشکل غیر تصادفی و هدفمند انتخاب شدند. نتایج حاکی از آن بود که خردهبعد «تقویت فرهنگ کارآفرینی» بهعنوان راهکاری اجتماعی نهادی، رتبه اول را (با نمره 100) به خود اختصاص داد و همچنین خردهبعد «سیاستهای حمایت در بازاریابی» نیز بهعنوان راهکار اقتصادی حمایتی، رتبه اول را (با نمره 80) به خود اختصاص داده و در نهایت در بررسی (شاخص اولویت) فرایند دلفی نیز خردهبعد «تقویت ساختارهای نهادی، رقابتی و محیطی» بهعنوان راهکار اجتماعی نهادی، رتبه اول (با نمره 57/87) و خردهبعد «بهبود قوانین و رویههای کاری» (با نمره 100) بالاترین اولویت را نسبت به دیگر خردهبعدها کسب کردند. نتایج پژوهش رحمانیانکوشکی و همکاران (1396) با عنوان واکاوی موانع فراروی کارآفرینی خانگی در نواحی روستایی با تأکید بر اقتصاد مقاومتی و با استفاده از تحلیل عاملی نشان داد که متغیرها در شش عامل ضعف حمایتی، موانع اقتصادی، موانع فرهنگی و اجتماعی، ضعف دانشی و اطلاعرسانی، موانع خانوادگی و نبود قوانین مرتبط قرار گرفتند و مجموع این شش عامل 521/70 درصد از واریانس موانع فراروی کارآفرینی خانگی را تبیین کردند.
ناتان و همکاران[7] (2019) در پژوهشی در باره عوامل مهم و تأثیرگذار بر پذیرش تجارت الکترونیک از طرف صاحبان کسبوکارهای خانگی در مالزی و سنگاپور نشان دادند که سطح دانش فناوری اطلاعات، درک ریسک و اعتماد به فضای برخط از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر پذیرش نوآوریهای تجارت الکترونیک هستند. در نهایت توصیه میکنند که دولتها باید از طریق کارگاههای آموزشی و دیگر روشهای اطلاعرسانی به ترویج تجارت الکترونیک در میان اصحاب مشاغل خانگی کمک کنند.
از آنجا که کسبوکارهای خانگی و کوچک نیاز به منابع متنوع کمتر با ریسکپذیری و سرمایهگذاری کمتری دارند لازم است راهاندازی و توسعه این نوع کسبوکارها مورد توجه ویژه قرار گیرند. توسعه کسبوکارهای خانگی در بین افراد آسیبپذیر جامعه بهلحاظ روانی و اجتماعی باعث افزایش رفاه ذهنی و عینی و بالا رفتن سطح زندگی آنها میشود، همچنین موجب افزایش اعتماد و سرمایه اجتماعی و گسترش روابط اجتماعی افراد آسیبپذیر میشود (مراد نژادی و واحدی، 1398)؛ بنابراین مشاغل خانگی اهمیت بسیاری در رونق اقتصادی و کاهش بیکاری در جوامع مختلف داشته و لازم است دولت نسبت به توسعه اینگونه کسبوکارها برنامهریزیها و راهبردهای بلندمدت، کوتاهمدت و میانمدت را ارائه نماید. انجام این پژوهش دقیقاً در راستای پرداختن به این راهبرد اساسی است که اشتغال در منزل با صرف هزینههای بسیار پایین میتواند بخشی از مشکلات اساسی دولت در حل کردن معضل بیکاری را برطرف نماید. با توجه به رقابت شدید جهانی، برنامهریزی دقیق کسبوکار برای سودآوری، ضروری و اجتنابناپذیر است و این بدان معناست که تمام قسمتهای کسبوکار از جمله کسبوکار در منزل باید بهینهسازی و تقویت شده و این امر باعث تغییر در جزئیات الگوهای کسبوکار میشود.
با وجود اهمیت کسبوکار خانگی بهویژه در مناطق آسیبپذیر شهر همدان تاکنون تلاش علمی و منسجمی برای تبیین کسبوکارهای خانگی بهعنوان یک الگو و مدل جدید اشتغال صورت نگرفتهاست. استان همدان یکی از استانهایی است که در آن قابلیتهای فراوانی در زمینههای مختلف کشاورزی، صنعتی و خدماتی برای اشتغالزایی وجود دارد. بهعنوان مثال صنایعدستی در استان از تنوع و ویژگیهای منحصر به فردی برخوردار است که از جمله این ویژگیها تعداد زیاد شاغلین این بخش، وجود مهمترین کانون و کارگاههای مجتمع صنایعدستی (نظیر سفال لالجین)، وجود استعدادها و پتانسیلهای بالا، نیروی کار جوان و ماهر، مواد اولیه ارزان و قابلدسترس و بالاخره شهرت و اعتبار جهانی را میتوان نام برد. در سایر زمینهها بهویژه گردشگری و بومگردی، فرش، مبل و منبت و طیفی از تولیدات باغی، کشاورزی و دامی نیز پتانسیلها و ظرفیتهای زیادی برای ایجاد کسبوکارهای جدید در مناطق مختلف شهری و روستایی استان وجود دارد که میتوانند در یک زنجیره هدفمند اقتصادی، معیشت و ارزش افزوده لازم را برای اقشار مختلف تأمین کنند. لذا این پژوهش بهدنبال پاسخگویی به سؤالات زیر است:
- قابلیتهای اشتغال و کارآفرینی خانگی در یک محله آسیبپذیر شهر همدان کداماند؟
- موانع و مشکلات توسعه اشتغال و کارآفرینی در منزل برای زنان آسیبپذیر شهر همدان کداماند؟
- چه راهکارهایی را در زمینه توسعه اشتغال و کارآفرینی در منزل متناسب با یک محله آسیبپذیر شهر همدان میتوان تدوین کرد؟
روش پژوهش
پژوهش حاضر بهصورت کیفی و از نوع نظریه برخاسته از دادهها (تئوری بنیانی) است که در آن برای گردآوری داده از روشهای مصاحبه عمیق انفرادی و مشاهده مستقیم استفاده شدهاست. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل بانوان جویای کار در یک محله آسیبپذیر شهر همدان (کوی محمدیه) و کارشناسان مرتبط با مشاغل خانگی و امور بانوان در شهرستان همدان بود. دادهها از طریق مصاحبه با بانوان خودسرپرست و مطلعین کلیدی در شهرستان همدان جمعآوری شد. با توجه به اصول پژوهشهای کیفی تعداد 19 نفر از کارشناسان مرتبط و ساکنین کوی محمدیه بهصورت هدفمند و با شیوه گلولهبرفی انتخاب شدند. تعداد نمونهها بر اساس اصل اشباع دادهها تا زمانی که دادههای گردآوریشده به اشباع نظری برسند تعیین شد.
چگونگی تحلیل دادهها برگرفته از رویکرد نظریه برخاسته از دادهها بر اساس سه روش کدگذاری باز، کدگذاری محوری تا رسیدن به مقولهها یا مفاهیم مشترک و کدگذاری گزینشی صورت گرفت. در مرحله کدگذاری باز دادههای بهدست آمده از مصاحبههای عمیق بهصورت جزء به جزء و خط به خط جهت استخراج و شکلبندی مفاهیم اولیه مورد بررسی قرار گرفت بهطوری که در انتهای این مرحله مجموعهای از مفاهیم، کلمات یا جملات بهعنوان کدهای باز نامگذاری شدند. در مرحله دوم یعنی کدگذاری محوری، مفاهیمی که در قالب کدهای باز از نظر معنایی و مفهومی مشابهت و نزدیکی بیشتری داشتند در قالب مقولههای فرعی طبقهبندی شده سپس مقولههای فرعی تبدیل به مقولههای اصلی گردیدند. در کدگذاری گزینشی پدیده اصلی که همان مسئله اصلی پژوهش است (راهکارهای اشتغال و کارآفرینی در منزل در شهر همدان) بهعنوان هسته در نظر گرفته شدهاست. سپس ارتباط بین کلیه مقولههای اصلی و فرعی حول محور مقوله هسته، مورد بررسی قرار گرفته و گزارهها یا نظریهها بر اساس خط سیر داستانی برخاسته از دادهها ترسیم شد. مشخصات مشارکتکنندگان در جدول زیر آمده است.
جدول 1. مشخصات افراد مصاحبهشونده
|
ردیف |
سن |
مدرک تحصیلی |
مسئولیت |
سابقه کار |
|
1 |
54 |
کارشناسیارشد |
رئیس اداره کمیتهامداد امامخمینی شهرستان همدان |
25 |
|
2 |
34 |
کارشناسی |
کارشناس مسئول امور اجتماعی اداره بهزیستی شهرستان همدان |
8 |
|
3 |
31 |
کارشناسی |
کارشناس دفتر زنان اداره بهزیستی شهرستان همدان |
12 |
|
4 |
34 |
کارشناسی |
عضو هیئت امنای مسجد سیدالشهداء کوی محمدیه |
6 |
|
5 |
53 |
کارشناسیارشد |
عضو هیئت امنای مسجد سیدالشهداء کوی محمدیه |
27 |
|
6 |
52 |
کارشناسی |
مسئول مرکز نیکوکاری و عضو شورای اجتماعی کوی محمدیه |
14 |
|
7 |
36 |
دکتری |
معاون اجتماعی سازمان فرهنگی شهرداری همدان |
12 |
|
8 |
51 |
دکتری |
استادیار دانشگاه |
13 |
|
9 |
35 |
دانشجوی کارشناسیارشد |
اداره جهاد کشاورزی شهرستان همدان |
12 |
|
10 |
34 |
کارشناسیارشد |
اداره جهاد کشاورزی شهرستان همدان |
13 |
|
11 |
32 |
کارشناسیارشد |
اداره جهاد کشاورزی شهرستان همدان |
10 |
|
12 |
29 |
دانشجوی دکتری |
دانشجوی دانشگاه رازی |
- |
|
13 |
31 |
کارشناسیارشد |
مسئول آموزش و مربی آموزش سفال |
13 |
|
14 |
51 |
دانشجوی کارشناسیارشد |
سازمان جهاد کشاورزی استان همدان |
15 |
|
15 |
39 |
کارشناسیارشد |
معاون امور زنان استانداری همدان |
13 |
|
16 |
37 |
کارشناسیارشد |
مدیر دفتر امور بانوان استانداری همدان |
12 |
|
17 |
22 |
دیپلم |
از ساکنین کوی محمدیه شهر همدان |
2 |
|
18 |
38 |
زیر دیپلم |
از ساکنین کوی محمدیه شهر همدان |
1 |
|
19 |
42 |
زیر دیپلم |
از ساکنین کوی محمدیه شهر همدان |
1 |
نتایج حاصل از تحلیل محتوای مشاغل خانگی مناسب برای زنان خودسرپرست
در این قسمت بعد از استخراج کدهای باز، در مرحله کدگذاری محوری، دادهها بهطور دائمی با هم مقایسه شده و با چندین بار مطالعه و رفت و برگشت میان کدها و مفاهیم تا رسیدن به مقولههای مشترک، این کار ادامه یافت. طوری که حاصل این مقایسهها و رفت و برگشتها، رسیدن به مفاهیم مشابه و قرار دادن آنها در یک طبقه یا مجموعه، تحت عنوان مقولههای فرعی بود. این روند تا رسیدن به مقولههای اصلی ادامه پیدا کرد. در این سؤال، تعداد 3 مقوله اصلی (مشاغل مرتبط با صنایعدستی، مشاغل مرتبط با صنایع خوراکی و مشاغل مرتبط با خدمات) استخراج شدند. سه مقولة یاد شده در مجموع در بر گیرنده 13 مقولة فرعی و 99 کدباز بودند که در ادامه به شرح زیر بیانشدهاند:
الف: مشاغل مرتبط با صنایعدستی: این مقوله در بر گیرنده 4 مقولة فرعی از قبیل «فرش و رشتههای مرتبط، دوزندگی و رشتههای مرتبط، هنرهای دستی (مصنوعات چوب و سفالی) و طراحی» است و در مجموع 34 کد باز را در بر دارد.
ب: مشاغل مرتبط با صنایع خوراکی: این مقوله در بر گیرنده 5 مقولة فرعی از قبیل «تهیه مواد اولیه آشپزی و خوراکی در منزل، تهیه مواد لبنی در منزل، فراوری و بستهبندی ادویهجات در منزل، فراوری و بستهبندی تنقلات و موارد مشابه در منزل و تهیه غذا و رشتههای مرتبط در منزل» است و در مجموع 50 کد باز را در بر دارد.
ج: مشاغل مرتبط با خدمات: مقوله مذکور، دارای 4 مقولة فرعی با نام «خدمات پرستاری در منزل، آموزش در منزل، خدمات در منزل و بازاریابی» را در بر دارد که این مقولة فرعی نیز در بر گیرنده 15 کد باز است.
نتایج این بخش نشان داد بر حسب توانمندی زنان محله محمدیه که هم زنان بیسواد و کمسواد و هم زنان باسواد را شامل میگردد، میتوان مشاغلی را تعریف کرد که بهراحتی بتوان آنها را بهعنوان منبع درآمد ثابت و مورد قبول این قشر، پیشنهاد داد. در این محله 70 خانوار بدسرپرست و یا خودسرپرست وجود دارد (شناساییشدهاند) و سطح مهارتها، دانش و سواد متفاوتی دارند و لذا میتوان بر اساس ظرفیتها و پتانسیلهای بررسیشده، مشاغل متناسبی را پیشنهاد داد. با توجه به اینکه این محله قبلاً بافت روستایی داشته است، لذا زنان این محله، برخی امور و فعالیتها را میتوانند بدون نیاز به آموزش، انجام دهند. از جمله این اقدامات میتوان به تهیه لبنیات خانگی، دوزندگیهای ساده، بستهبندی و فراوری مواد خوراکی و ادویهجات را نام برد. این فعالیتها نیاز به سرمایه آنچنان زیادی نداشته و تمام زنان بهراحتی میتوانند از عهده آن برآیند. همچنین با توجه به اینکه عمدتاً افراد شناساییشده، زنان متأهل و دارای فرزند هستند، لذا ویژگی عمده کارهای پیشنهاد شده باید بهگونهای باشد که تمام وقت زنان را به خود اختصاص ندهد و از سویی دیگر بتواند با امکانات منزل و همراهی افراد خانواده صورت گیرد.
جدول 2. مقولههای اصلی، فرعی و کدهای باز در باره مشاغل خانگی مناسب خانوارهای خودسرپرست
|
مقوله اصلی |
مقوله فرعی |
کدهای باز |
تعداد |
|
مشاغل مرتبط با صنایعدستی |
فرشبافی |
قالیبافی، حصیربافی، گلیمبافی، |
3 |
|
دوزندگی و رشتههای مرتبط در منزل |
نمد دوز مدرن، سازنده انواع کیف و کمربند نیمهصنعتی، دوزنده کیف موبایل (دوزنده کیف و ساک)، لیف سازی، تهیه و دوخت کیفهای چرم، تهیه و دوخت کارتهای بانکی چرم، تهیه و دوخت جای موبایل، دستگیرهدوزی، ملحفهدوزی، تشکدوزی، عروسکبافی، چادردوزی |
12 |
|
|
صنایع چوب و سفال |
تهیه سفال و سرامیک مدرن، مجسمهسازی، سازنده مجسمههای چوبی، میناکاری، سیاهقلم کاری، منبت و مقعرکاری، تهیه تابلوهای منبتکاری شده، تهیه دکوراسیون مقعرکاری شده، تهیه و سایل آشپزخانه چوبی، دکوراسیون چوبی منزل |
10 |
|
|
طراحی |
خوشنویسی، طراحی و ساخت عروسک نمایشی، طراحی و ساخت ماسک نمایشی و تزئینی، طراحی و ساخت ابزار و ادوات تعزیه، طراحی دکوراسیون داخلی، طراحی سیاهقلم، طراحی و ساخت و بافت ریش و سبیل و کلاهگیس مصنوعی، طراحی و دوخت مقنعه و روسری، طراحی و ساخت مانکن |
9 |
|
|
مشاغل مرتبط با صنایع خوراکی |
تهیه مواد اولیه آشپزی و خوراکی در منزل |
تهیهکننده بلغور، برشتهساز و بستهبندی کردن آجیل سویا، تهیه مغز تخمهها، تهیه ذرت بو داده، تهیهکننده انواع نان محلی و کلوچه، تهیه نبات، تولیدکننده رشته آشی، تهیه نخودچی، تولید شیره انگور، برشته کردن گندم برای تنقلات، تهیه پفیلا، تهیه ذرت مکزیکی، تهیه موسیر و سیر برای رستورانها و منازل، تولید سمنو، تولید انواع حلوای سنتی، تهیه آشهای سنتی و محلی، تهیه غذاهای محلی |
17 |
|
تهیه مواد لبنی در منزل |
تهیه ماست خانگی، تهیه کره محلی، تهیه روغن حیوانی، تهیه مواد اولیه ماست خانگی، تهیه دوغ محلی، تهیه کشک محلی |
6 |
ادامه جدول 2. مقولههای اصلی، فرعی و کدهای باز در باره مشاغل خانگی مناسب خانوارهای خودسرپرست
|
مقوله اصلی |
مقوله فرعی |
کدهای باز |
تعداد |
|
مشاغل مرتبط با صنایع خوراکی |
فراوری و بستهبندی ادویهجات در منزل |
بستهبند ادویهجات آسیاب نشده، بستهبند محصولاتی نظیر لیمو عمانی، بستهبند شکر سفید، فرآوریکننده (خرد کردن) و بستهبند قند، فرآوری کننده محصول زعفران (جمعآوری، پاک کردن، خشککردن، درجهبندی و بستهبندی)، بستهبند زرشک، فرآوریکننده و بستهبند انواع غلات و خشکبار، فرآوری کننده و بستهبند سبزیجات (پاک کردن و خشککردن). |
8 |
|
فراوری و بستهبندی تنقلات و موارد مشابه در منزل |
تولیدکننده و بستهبند کودهای ارگانیک، تولید چیپس میوه (تولید میوه خشک)، فرآوریکننده (پاک کردن و خشککردن) و بستهبندی میوهجات، فرآوری کننده و بستهبند انواع جوانهها (گندم، ماش و عدس)، فرآوری کننده (پاک کردن) و بستهبند انواع دانههای روغنی، آمادهساز و بستهبند فرآوردههای کنجد نظیر ارده، حلوا ارده و سایر محصولات سنتی، کشمش پاککن و بستهبندی، تولید کننده و بستهبند قرهقروت، تولید کننده و بستهبند نقل و آبنبات. |
10 |
|
|
تهیه غذا و رشتههای مرتبط در منزل |
تهیه ترشیجات، تهیه مربا، تهیه پیازداغ، تهیه ژله، تهیه دسر، پرورش قارچ، تهیه سمنو و وسایل عید، کشت سبزیجات در باغچه، شکستن گردو و مغز کردن آنها. |
9 |
|
|
مشاغل مرتبط با خدمات |
خدمات پرستاری در منزل |
پرستاری از بزرگسالان، پرستاری از افراد ناتوان در منزل، انجام خدمات نظافت منازل، پرستاری از کودک. |
4 |
|
آموزش در منزل |
معلم خصوصی دانشآموزان، تدریس خصوصی قران در منزل، تدریس کلاسهای آموزشی و مهارتی برای زنان در منزل. |
3 |
|
|
خدمات در منزل |
تعمیرات لامپ و تعمیرات LED در منزل، آرایشگری در منزل، خیاطی در منزل، تولید سیم ظرفشویی، تولید جعبههای مقوایی تزئینی و کادویی. |
5 |
|
|
بازاریابی محصولات |
بازاریابی محصولات بهصورت اینترنتی، مدیریت وبسایتهای تبلیغاتی برای تبلیغ و فروش محصولات. |
3 |
نتایج حاصل از تحلیل محتوای موانع توسعه مشاغل خانگی برای زنان خودسرپرست
در این قسمت، سؤال دوم پژوهش نیز تحلیل شد. دومین سؤال بدین گونه پرسیده شد: «موانع پیشِ روی توسعة مشاغل خانگی برای زنان خودسرپرست و یا بدسرپرست در کوی محمدیه کداماند؟» در این بخش همانند بخش قبلی، متن مصاحبهها در باره سؤال اولِ پژوهش پیادهسازی شد. در مجموع 32 کد باز حاصل شد. در این قسمت تعداد 4 مقولة اصلی (مقولة موانع روانشناختی- خانوادگی، موانع فرهنگی، موانع مالی- حمایتی، موانع آموزشی و موانع بازاریابی) و 7 مقولة فرعی استخراج شدند. در ادامه این موانع به شرح زیر بیانشدهاند:
الف: موانع روانشناختی- خانوادگی: این مقوله در بر گیرنده «موانع شخصیتی فردی و موانع خانوادگی» است. این مقوله بهعنوان یکی از مهمترین موانع راهاندازی مشاغل خانگی برای زنان بهشمار میرود زیرا مشکلات فرهنگی، فردی و خانوادگی را در بر دارد.
بنابراین برنامههای مد نظر برای زنان خودسرپرست که از آسیبپذیرترین اقشار هم هستند باید از تقویت اعتماد به نفسزنان و بسترسازی برای نفی زنستیزی زنان از سوی مردان خانوار و حتی جامعه شروع شود و سپس بهسمت امور اقتصادی و فراهم نمودن امکانات لازم برای تهیه شغل گام برداشته شود. گامِ اول در توانمندسازی باید بازگرداندن اعتماد به نفس و هویت و مهارتهای کلامی و ارتباطی زنان باشد. زنان باید باور داشتهباشند که یک زن خودسرپرست هم مدیر منزل است، هم نانآور و هم باید در جامعه حضور فعال داشتهباشد و لذا میطلبد دامنه مهارتهای ایشان بیشتر شود. باید مدیریت خانواده و فرزندپروری را در آنها تقویت کرد. باید تدابیری اندیشیده شود که خود آنها به این نتیجه برسند که مشارکت در برنامهها و تصمیمگیریها اهمیت دارد و نباید احساس ضعف کنند.
ب: موانع فرهنگی: عوامل فرهنگی در همه جوامع بهعنوان یک عامل تأثیرگذار در شکلگیری پدیدههای اجتماعی شناختهشدهاند. عوامل فرهنگی بر روابط انسانی حاکم بر جوامع، وضع قوانین، نگرش افراد در زمینه شیوه زندگی و شخصیت افراد تأثیرگذار است. اشتغال زنان بهعنوان یک پدیده اجتماعی و بهعنوان یک متغیر وابسته بهطور جدی تحتتأثیر عوامل فرهنگی است.
ج: موانع مالی- حمایتی: هر چند مشاغل خانگی سابقهای طولانی در کشور ما دارد؛ ولی از سال ۸۹ این مشاغل با تصویب قانون ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی، جنبه رسمی به خود گرفت. در این قانون، دولت موظف است که مشاغل خانگی را ساماندهی و حمایت کند، بهصورتی که زمینه اشتغال برای متقاضیان آن فراهم شود. این ضوابط حمایتی در زمینه مالیات، تأمین وام قرضالحسنه، حق بیمه خویشفرما (سهم دولت فقط دو درصد است)، تعرفه مصرف آب، برق و سوخت مصرفی باید از محل بودجه سنواتی لحاظ میشد. بدون شک توجه بیشتر به این موضوع سبب میشود تا زنان وارد چرخه تولید شده و بتوانند سهم بیشتری در بهبود معیشت خانوار ایفا کنند. طرح ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی یکی از برنامههای دولت در راستای اشتغالزایی بهویژه برای زنان تلقی میشد (تقیبیگی، 1390). با توجه به اینکه توسعه مشاغل خانگی زنان مستلزم تأمین منابع مالی و نیز حمایتهای خانواده خواهد بود، لذا «توسعه وامهای خانگی برای بهرهمند شدن زنان در راستای ایجاد کسبوکار» بدونتردید در این راستا میتواند مؤثر واقع شود و در واقع قبل از انجام هرگونه برنامه باید به پشتوانه مالی آن توجه نمود. نهادها، ارگانها و یا خیرینی که قصد دارند حامی مالی این برنامه باشند، مشخص شوند و تا انتهای کار باید بهطور ثابت در راستای هدف، اقدامات مشخص شده خود را به سرانجام برسانند.
د: موانع آموزشی: مورد مهم بعدی آموزش، (زمان و مکان کلاسهای آموزشی) است. بدونتردید ابتدا باید آموزشهای مد نظر همسو و هماهنگ با علاقه، ظرفیت و توان زنان مخاطب باشد. نتایج و تجربیات نشان دادهاند که اینگونه آموزشها بدونتردید مورد استقبال بسیار خوبی قرار خواهند گرفت و میتوان به نتیجه آن بسیار امیدوار بود.
ه: موانع بازاریابی: از سوی دیگر، به موازات آموزشهای دادهشده، باید به بازاریابی محصولات تولید شده توجه اساسی شود. در غیر این صورت هر آنچه هزینه مالی و زمانی صرف تولید محصول در منزل شود مثمرِ ثمر نخواهند بود.
جدول 3. مقولههای اصلی، فرعی و کدهای باز در باره موانع مشاغل خانگی بانوان خودسرپرست
|
مقوله اصلی |
مقوله فرعی |
کدباز |
تعداد |
|
موانع روانشناختی-خانوادگی |
موانع شخصیتی فردی |
عدم روحیه کار تیمی و گروهی، عدم توانایی در برقراری ارتباط با سایر زنان، عدم تواناییهای مورد نیاز برای شروع کار، عدم میل به ایجاد تحول در دانستههای شخصی برای شروع کار، اعتماد به نفس پایین فرد، عدم خودباوری فرد. |
6 |
|
موانع خانوادگی |
نگرش منفی خانواده به کار کردن دختران و زنان، سختگیری در انتخاب کار زنان و دختران خانواده و اعمال محدودیتهایی در این باره، عدم استقبال همسران و آقایان خانواده از تداوم کار زنان، زیاد بودن فعالیتهای بچهداری، زیاد بودن فعالیتهای مدیریت منزل، نداشتن وقت آزاد برای انتخاب کار، زشت دانستن فعالیتهای خارج از منزل برای زنان و دختران خانواده از سوی بزرگان و مردان خانواده. |
7 |
|
|
موانع فرهنگی |
نگرش منفی به زنان خود یا بد سرپرست |
عدم توانایی نهادهای مرتبط در شناسایی دقیق زنان خود یا بدسرپرست، عدم همکاری زنان و دختران نیازمند به نهادهای مرتبط، تصورات منفی در مورد همکاری با نهادهای مرتبط، وجود نگاههای ترحمآمیز جامعه به زنان و دختران خود یا بدسرپرست. |
4 |
|
هنجارهای اشتباه جامعه |
انعطافناپذیری زنان در برخی مشاغل، دستمزدهای بسیار اندک برای زنان در شرایط برابر با آقایان، نبود تفکر جمعی در جامعه هدف. |
3 |
ادامه جدول 3. مقولههای اصلی، فرعی و کدهای باز در باره موانع مشاغل خانگی بانوان خودسرپرست
|
مقوله اصلی |
مقوله فرعی |
کد باز |
تعداد |
|
موانع مالی- حمایتی |
موانع مالی |
همکاری ناتمام برخی نهادهای مرتبط برای ایجاد مشاغل مورد نیاز زنان خود یا بدسرپرست، عدم تأمین هزینههای مورد نیاز برای ایجاد شغل جدید، گران بودن و سایل و ادوات مورد نیاز برای ایجاد یک کار جدید، عدم وجود برنامه حمایتی دولت در مراحل بعد از راهاندازی مشاغل خانگی. |
4 |
|
موانع آموزشی |
موانع آموزشی |
مناسب نبودن زمان برگزاری کلاسها، دور بودن مکان برگزاری کلاسهای آموزشی، طولانی بودن زمان برگزاری کلاسهای آموزشی، نیازسنجی نکردن برای یاددهی مهارتهای مورد نیاز جامعه مخاطب. |
4 |
|
موانع بازاریابی |
موانع بازاریابی |
عدم وجود بازار ثابت برای فروش محصولات، نداشتن ارتباط و همکاری مداوم بین نهادهای مرتبط برای ایجاد بازارهای فروش، وجود دلالها و واسطهها برای فروش محصولات، کوچک بودن بازارهای محلی و عدم دسترسی به بازارهای مناسب برای فروش محصولات. |
4 |
نتایج تحلیل راهکارهای توسعه مشاغل خانگی برای زنان خودسرپرست
در این سؤال، تعداد 4 مقوله اصلی (مقولة فرهنگسازی و توانمندسازی، حمایتهای مالی، تبلیغات و بازاریابی، حمایتهای آموزشی) استخراج شدند. دو مقولة مذکور درمجموع در بر گیرنده 7 مقولة فرعی و 37 کد باز بودند که در ادامه به شرح زیر بیانشدهاند:
الف: راهکار فرهنگسازی و توانمندسازی: همانگونه که در قسمت قبلی مشخصشد یکی از موانع اشتغال و یا تداوم اشتغال زنان محله محمدیه، وجود هنجارهای اشتباه خانواده و جامعه و حتی وجود برخی ویژگیهای منفی زنان خودسرپرست است. در این راستا باید ابتدا در راستای کاهش و یا حذف موانع، راهکارهایی ارائه داد که در این مقوله توانمندسازی و فرهنگسازی برای اشتغال زنان مهمترین راهکارها بودند. توانمندسازی از جایی آغاز میشود که بیقدرتترین افراد یعنی افراد فقیر و حاشیهای مثل زنان جای دارند و باعث میشود آنها از بیرونِ فرایند توسعه به درون آن آورده شوند بهطوریکه قدرت رویارویی با دشواریها را داشتهباشند، از توانایی و قابلیت نیل به هدفهای خویش برخوردار باشند و بتوانند با افزایش توانمندی خویش به هدفهای مورد نظر برسند. رویکرد توانمندسازی زنان برخاسته از طرح موضوعاتی همچون توسعه انسانی و عدالت جنسیتی است و از طریق مفاهیمی نظیر انتخاب، قدرت کنترل بر زندگی خود و منابع، توانایی تصمیمگیری و دارا بودن مهارتهای زندگی تبیین و تعریف میشود و موجب احساس استقلال و اعتماد به نفس بیشتر آنها میشود.
ب: راهکار حمایت مالی: مروری بر قسمت قبلی بهخوبی نشانمیدهد که زنان محله محمدیه برای شروع کار، تداوم و حتی تأمین مالی کار مورد نظر با مشکلات فراوانی مواجهاند. لذا راهکارهای بیان شده نیز تا حد ممکن در این راستا بوده است. از مهمترین راهکارهای این مقوله، تأمین مالی مشاغل است. منابع مالی سنگ بنای اصلی ایجاد هر شغلی هستند. در این محله با توجه به اینکه زنان خودسرپرست و یا بدسرپرست، جامعه مخاطب ما هستند در این باره، ابتدا جامعهی هدف باید شناسایی شود که عمدتاً توسط نهادهای بهزیستی و کمیتهامداد امامخمینی (ره) صورتمیگیرد. زنان خودسرپرست و یا بدسرپرست توانایی مالی بسیار محدودی دارند و این منابع عموماً باید از نهادهای مرتبط تأمین گردد. تشویق زنان برای ایجاد وامهای خانگی و یا تأمین اعتبار از نهادهای دولتی از دیگر راهکارهای تأمین مالی و اقتصادی این مشاغل خواهد بود. بنابراین پرداخت وام از سوی واحدهای اعتباری در جهت گسترش مشاغل کوچک و خانگی، یکی از راههای کمک به اقشار فقیر است. برای پرداخت وام به این مشاغل به واحدهایی نیاز است که به نظام بانکی و صندوقهای قرضالحسنه شباهتی ندارند؛ زیرا بخشی از سرمایه صندوق با مشارکت وامگیرندگان و بخش دیگر آن نیز از سوی دولت تأمین میشود و همچنین توزیع آن با تصمیمگیری صاحبان سرمایه انجاممیشود.
ج: تبلیغ و بازاریابی: برای بهبود وضعیت مشاغل خانگی در کوی محمدیه نیاز به تبلیغ و بازاریابی است. بازاریابی و تبلیغ از مؤلفههای مهم در بخش راهکارهای ایجاد اشتغال خانگی هستند. یکی از نکات مهم در سهولت تبلیغات و بازاریابی استفاده از اینترنت و فضای مجازی است. امروزه اینترنت فضایی را فراهم کرده است که نمیتوان به آن به چشم تنها یک سرگرمی نگاه کرد بلکه فرصت ارزشمندی است که میتوان از آن درآمدزایی داشت و اشتغال ایجاد کرد. بدونتردید با توسعه این زیرساختها و آشنا کردن صاحبان مشاغل خانگی با چگونگی استفاده از فرصتهای تولید و بازاریابی در این دنیای مجازی، میتوان به تداوم و سودآوری مشاغل امید داشت. از سوی دیگر باید به موازات تأمین مالی، به بازاریابی تولیدات و محصولات اندیشید. تولیدکنندگان محصولات خانگی باید بدانند که مشتریان و بازار هدفشان چه کسانی هستند. ایجاد روابط با مشتری عاملی مهم در یک کسبوکار است. محصولات و خدمات فروخته شده باید توسط کانالهای توزیع ایجاد شده بهوسیله شرکت بهدست مشتریان برسند. در واقع بازاریابی، فروش و تبلیغات حلقههایی هستند که باید همزمان به توسعه آنها توجه شود.
جدول 4. مقولههای اصلی، فرعی و کدهای باز در باره راهکارهای توسعة مشاغل خانگی بانوان خودسرپرست
|
مقوله اصلی |
مقوله فرعی |
کدباز |
تعداد |
|
فرهنگسازی و توانمندسازی |
فرهنگسازی در اشتغال خانگی |
تغییر نگاه مردان برای اشتغال زنان در جامعه، مقابله با زنستیزی در جامعه، فراهم کردن بستری برای پررنگ کردن حضور زنان در جامعه، برگزاری دورههای آموزشی برای خانوادهها در راستای بیان فواید و ضرورت حضور زنان شاغل در جامعه، فرهنگسازی در حوضه مشاغل خانگی، ترویج فرهنگ مصرف تولیدات خانگی، فعالیت مداوم تعاونیها برای ترویج کسبوکار آسان و پرسود. |
7 |
|
توانمندسازی |
تقویت مهارتهای زندگی زنان، تقویت مهارتهای مدیریتی زنان، تقویت ارتباطات زنان (افزایش شبکههای ارتباطی بین زنان)، افزایش اعتماد به نفسزنان، افزایش خودباوری زنان، افزایش حس ارزشمندی زنان، برگزاری کلاسهای روانشناسی و مشاوره مداوم به زنان و خانواده آنها. |
7 |
|
|
حمایتهای مالی |
تأمین اولیه راهاندازی شغل |
ترغیب زنان برای تشکیل گروههای محلی و جمعآوری سرمایه کار با وام خانگی، ارائه مشاوره برای نحوه هزینهکرد وامهای افراد تحت پوشش. |
2 |
|
تأمین مالی تداوم شغل |
افزایش لینکهای ارتباطی با نهادهای مرتبط، استفاده از ظرفیتهای محله برای ایجاد اشتغال، استفاده از امکانات محله برای کارگاه و مکانهای مورد نیاز شغل جدید، قراردادهای همکاری با نهادهای مرتبط با کار. |
4 |
|
|
حمایتهای آموزشی |
آموزش مهارتهای لازم |
برگزاری کلاسها در زمانهای مناسب و کمبار برای زنان، برگزاری کلاسها با مربی ماهر، ظرفیتسنجی زنان برای یاددهی مهارتهای مورد نیاز، نظارت بر آموزشهای ارائهشده، برگزاری کلاسها بدون محدودیت سنی، برگزاری کلاسها با مشوقهای خاص برای تشویق به یادگیری زنان. |
6 |
|
تبلیغ و بازاریابی |
شبکهسازی و تبلیغات |
ظرفیتسنجی از بازار شهر برای تولید محصولات مورد نیاز و پرکاربرد، ترغیب زنان برای شبکهسازی و تعاملات با همدیگر برای فروش محصولات، تعاملات با سایر تولیدکنندگان برای افزایش دامنه فروش، ایجاد شبکه ارتباط کاری، برگزاری جشنواره، ایجاد پشتیبان و عامل توسعه، ایجاد تشکیلات منسجم. |
7 |
|
بازاریابی |
استفاده از فضای مجازی برای تبلیغات، استفاده از ظرفیتهای شهرستانهای مجاور با افزایش دامنه تبلیغات اینترنتی، آشنا نمودن افراد با شیوههای تبلیغی، تقویت جایگاه خاص و دائم برای مشاغل خانگی. |
4 |
نتیجهگیری و پیشنهادها
یکی از مباحث اساسی در زمینه توسعه، میزان بهرهگیری درست و منطقی از تواناییها و استعدادهای نیروی انسانی هر جامعه است. بر این پایه، شغل یا اشتغال یکی از موضوعات مورد توجه علوم اجتماعی است که مباحث زیادی را به خود اختصاص داده است. نقش اشتغال در پویایی زندگی انسان انکارناپذیر است و میتوان آن را کانون ارتباطات انسانی و اجتماعی تلقی نمود. در جهت این پویایی، بیتردید زنان، بهعنوان نیمی از جمعیت، تأثیر مستقیمی در توسعه جامعه دارند زیرا هدف هر جامعهای، به حداکثر رساندن رفاه اجتماعی است و رفاه اجتماعی تابعی از درآمد سرانه، توزیع عادلانهی درآمد، بهبود سطح امکانات آموزشی، بهداشتی، رفاهی و میزان مشارکت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی مردان و زنان است. در جامعهای که مشارکت زنان در زمینه اشتغال و فعالیتهای اقتصادی بیشتر باشد، رفاه اجتماعی نیز بیشتر خواهد بود، زیرا مشارکت زنان در بازار کار، موجب کاهش نرخ باروری، افزایش سطح تولید، افزایش درآمد سرانه و در نتیجه سبب افزایش رفاه اجتماعی کل جامعه میشود.
نتایج نوشتار پیشِ رو نشان داد حمایتهای خانواده، تبلیغ و بازاریابی و تأمین منابع مالی توسط دولت سه مقوله اساسی و مهم برای بهبود وضعیت مشاغل خانگی در کوی محمدیه شهر همدان است. بازاریابی و تبلیغ، از مؤلفههای مهم در بخش راهکارهای ایجاد اشتغال خانگی هستند. یکی از نکات مهم برای تسهیل تبلیغات و بازاریابی استفاده از اینترنت و فضای مجازی است. سایر مواردی که بر اساس نتایج پژوهش باید در این زمینه مورد توجه قرار گیرند عبارتاند از: ظرفیت سنجی از بازار شهر برای تولید محصولات مورد نیاز و پُرکاربرد، برگزاری نمایشگاههای دائمی و فصلی (ملی، منطقهای و محلی) برای محصولات زنان سرپرست خانواده و افراد آسیبدیده، اعطای کمکهای بلاعوض به زنان سرپرست خانوار جهت راهاندازی مشاغل خانگی، تأسیس صندوق ویژه اشتغال زنان سرپرست خانوار، شکلگیری و فعال شدن تعاونیهای خانوادگی، حمایت رسانهها، فضای مجازی و خیرین در زمینه بازاریابی و فروش محصولات. با توجه به اینکه توسعه مشاغل خانگی زنان مستلزم تأمین منابع مالی و نیز حمایتهای خانواده خواهد بود، لذا «توسعه وامهای خانگی برای بهرهمند شدن زنان در راستای ایجاد کسبوکار» بدونتردید میتواند مؤثر واقع گردد و در واقع قبل از انجام هرگونه برنامه باید به پشتوانه مالی آن توجه نمود، نهادها، ارگانها و یا خیرینی که قصد دارند حامی مالی این برنامه باشند، مشخص شوند و تا انتهای کار باید بهطور ثابت در راستای هدف، اقدامات مشخص شده خود را به سرانجام رسانند.
با توجه به اینکه آموزش و برگزاری دورههای آموزشی مهارت و کاریابی سهم قابل توجهی در توسعه مشاغل خانگی در محله مورد مطالعه داشته است. بنابراین موارد زیر پیشنهاد میشود: برگزاری کلاسهای آموزشی مهارتهای کاریابی و اشتغال در منزل، ارائه خدمات مشاورهای رایگان جهت اشتغال در منزل برای زنان سرپرست خانوار، ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از زنان سرپرست خانوار در شهر همدان، برگزاری دورههای مهارتآموزی توسط سازمانهای مختلف از جمله سازمان آموزش فنی و حرفهای، برگزاری کلاسهای روانشناسی و مشاوره مداوم به زنان و خانواده آنها، آموزش مهارتهای خلاقیت کسبوکار به زنان سرپرست خانوار. یکی دیگر از راهکارهای ایجاد و توسعه مشاغل خانگی حمایتهای قانونی و حقوقی از تشکیل این مشاغل بهویژه از طریق معافیت مالیاتی برای شرکتهایی که از زنان سرپرست خانوار استفادهکنند و کاهش نابرابری دستمزدی بین زنان و مردان سرپرست خانوار در مشاغل یکسان است.
برنامههای مد نظر برای زنان خودسرپرست که از آسیبپذیرترین اقشار هم هستند باید از تقویت اعتماد به نفسزنان و بسترسازی برای نفی زنستیزی زنان از سوی مردان خانوار و حتی جامعه شروع شود و سپس بهسمت امور اقتصادی و فراهم نمودن امکانات لازم برای تهیه شغل گام برداشته شود. گام اول در توانمندسازی باید بازگرداندن اعتماد به نفس و هویت و مهارتهای کلامی و ارتباطی زنان باشد. زنان باید باور داشتهباشند که یک زن خودسرپرست هم مدیر منزل است، هم نانآور و هم باید در جامعه حضور فعال داشتهباشد و لذا میطلبد دامنه مهارتهای ایشان بیشتر گردد. باید مدیریت خانواده و فرزند پروری را در آنها تقویت کرد. باید تدابیری اندیشیده گردد که خود آنها به این نتیجه برسند که مشارکت در برنامهها و تصمیمگیریها اهمیت دارد و نباید احساس ضعف کنند.
سپاسگزاری
این مقاله برگرفته از طرح پژوهشی است که با کمکها و حمایت مالی معاونت اقتصادی استانداری همدان انجام گرفته است. نویسندگان لازم میدانند که مراتب سپاس و قدردانی خود را از مسئولین مربوطه بهویژه دفتر امور بانوان استانداری ابراز نمایند.
[1]. Cole
[2]. Crescenzi et al.
[3]. Mouly & Costa
[4]. Hafstead et al.
[5]. Görkey
[6]. Saks
[7]. Nathan et al.
)