شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و توسعه کارآفرینی گردشگری با رویکرد فقرزدایی (مورد مطالعه: روستای هجیج اورامانات استان کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

چکیده

با وجود رشد اقتصادی در بسیاری از کشورها، هنوز جنبه‌های غیرِ اقتصادی فقر، خسارت‌بار است. مطالعات نشان می‌دهد تأثیرات توسعه کارآفرینی در گردشگری به سه جنبه اقتصادی، اجتماعی - فرهنگی و زیست‌محیطی تقسیم‌بندی می‌شود و اجرای صحیح آن، سبب تأثیر جامع در کاهش فقر چندبعدی ساکنان می‌شود. هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثرات کارآفرینی گردشگری در افزایش اشتغال و کاهش فقر در روستای هجیج از توابع شهرستان پاوه و منطقه اورامانات استان کرمانشاه است. رویکرد انجام پژوهش کیفی و روش پژوهش مورد استفاده، تحلیل محتوای عمیق کارشناسی بوده است. داده‌های مورد استفاده این مطالعه از سه روش جمع‌آوری شده‌اند. بخشی به‌صورت داده‌های دست دوم از منابع منتشر شده آماری یا مجلات معتبر علمی، بخشی به‌صورت مصاحبه عمیق کارشناسی با گروهی 16 نفره منتخب از کارشناسان خبره علمی و عملیاتی این حوزه و بخش دیگر نیز به‌صورت مشاهده مستقیم محلی و زیستِ حضوری در کنار مردم روستا همراه با مصاحبه و اخذ نظرات آن‌ها بدون ایجاد شرایط حساس‌کننده مؤثر بر پژوهش انجام شد. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها به‌وسیله نرم‎‌افزار مکس‌کیودا نسخه 2022 تحلیل شد. مهم‌ترین نتایج پژوهش نشان می‌دهند که عوامل مؤثر بر تسهیل و شکل‌گیری کارآفرینی در حوزه گردشگری با رویکرد فقرزدایی، شامل ایجاد ظرفیت‌های گردشگری حامی فقرا، آموزش و توانمندسازی، توسعه زیرساخت‌ها، ارائه تسهیلات از سوی نهادهای مرتبط، قوانین و مقررات، دسترسی‌ها (مالکیت زمین، بازار)، گسترش مشارکت در گردشگری، راه‌اندازی مؤسسه‌های تحقیق و توسعه، و تدوین استراتژی‌‌های گردشگری فقرزدا است. پژوهش حاضر می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تصمیم‌گیریِ تصمیم‌گیرندگان ذی‌ربط، کارآفرینان، سیاست‌گذاران، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و سایر مراکز و مجامع مرتبط با فعالیت‌های گردشگری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
آرام، محمدرضا؛ سید امامی، کاووس (1395). سیاست‌های فقرزدایی با محوریت تکافل اجتماعی. دانش سیاسی، 12(2)، 211-163.
حریری، اردوان؛ نادری، نادر؛ شفیعی، سلیمان (1402). اثرگذاری مدیریت دانش بر کارآفرینی دانشگاهی (مورد مطالعه: دانشگاه جامع علمی کاربردی). مجله پژوهشهای کارآفرینی، 2(1)، 76-63.doi: 10.22034/jer.2023. 1971438.1009 .
دسترنج، حکمت اله؛ کاظمی کرد، باقر؛ کمالیان، امین؛ ‌قلی روشن؛ سید علی (1398). مطالعه ابعاد و مؤلفه‌های توسعه کارآفرینی گردشگری با استفاده از روش-شناختی نظریه داده بنیاد (مورد مطالعه: جزیره قشم). فصلنامه جغرافیا برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 9(34)، 111-97.
رجایی لاری، زهرا؛ اعلامی، فرنوش؛ عباسی کسانی، حامد (1403). مفهوم‌پردازی نقش آموزش مشاغل و فرصت‌های شغلی در بهبود نگرش کارآفرینانۀ دانش‌آموزان پایۀ ششم. آموزش و مدیریت کارآفرینی، 3(1)، 44-17. doi: 10.22126/eme.2024.10280.1090.
رضوانی، محمدرضا؛ بدری، سید علی؛ ترابی، ذبیح اله (1398). بررسی ادراک ذی‎نفعان از تحقق گردشگری حامی فقرا در روستاهای منتخب شرق استان سمنان. مطالعات اجتماعی گردشگری، (13)، 99-68.
زندی، ابتهال (1399). گردشگری فقرزدا با رویکرد انتقادی. نشریه گردشگری فرهنگ، 1 (2)، 32-21.
صیدایی، سید اسکندر؛ داود جمینی، جمشید (1393). بررسی و تحلیل عملکرد مدیران نوین روستایی در توسعه روستایی (مطالعه موردی: منطقه اورامانات استان کرمانشاه). برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، 4(4)، 24-1.
گله‌دار، شبنم؛ گله‌دار، شادی؛ میرزایی، عنایت؛ مسعودی راد، ماندانا (1404). شناسایی پیشر‌ان‌های کلیدی مؤثر در توسعه گردشگری شهر خرم‌آباد: با تأکید بر زیرساخت‌های گردشگری. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 20(69)، 128-89. .doi: 10.22054/tms.2024.77934.2956
مرادی، سهیلا؛ عبدالهی، علی؛ حسینی کشکوئیه، سید محمود؛ خورشیدی، غلامحسین (1404). مدل مفهومی کنترل مفروضات استراتژیک در مدیریت کسب‌وکارهای کارآفرین: تلفیق تحلیل تغییرات و جهت‌گیری هوشمند استراتژیک. آموزش و مدیریت کارآفرینی، 4(1)، 144-127. doi: 10.22126/eme.2025.12049.1169.
منصوری، سید امین؛ افقه، سید مرتضی؛ شجاعی، شمیم (1404). بررسی اثر توسعه گردشگری بر توزیع درآمد در استان‌های ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 20(69)، 342-305.
نادری، نادر؛ خدادوستی، میثم؛ خسروی، احسان (1404). مفهوم‎پردازی بهبود رفتار کارآفرینانه دانشجویان دانشگاه رازی با تأکید بر توسعه آموزش کارآفرینی. مجله پژوهشهای کارآفرینی، 4(1)، 52-37. doi: 10.22034/jer.2024. 2015048.107.
References
Adnan, R. S., Firdaus, F., & Hardjosoekarto, S. (2024). Transformation a Poor Village into a Prosperous Tourist Destination in Indonesia. International Journal of Sustainable Development & Planning, 19(1).‏ 355-363.
Aji, R. R. (2020). Tourism social entrepreneurship in community-based tourism: A case study of Pentingsari tourism village. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, (Vol. 447, No. 1, p. 012009). IOP Publishing.
Aram, M., & Seyed Emami, K. (2017). Poverty Eradication Policies Centered on Social Takaful. Journal of Political Knowledge, 12(2), 163-194. doi: 10.30497/pk.2017.1930 (in Persian).
Baiocco, S., Leoni, L., & Paniccia, P. M. A. (2023). Entrepreneurship for sustainable development: co-evolutionary evidence from the tourism sector. Journal of Small Business and Enterprise Development, 30(7), 1521-1546.‏
Dastaranj, H., Kazemikord, B., Kamalian, A., & Gholi Roshan, S. A. (2019). Studying the dimensions and components of tourism entrepreneurship development using the cognitive methodology of grounded theory (case study: Qeshm Island). Journal of Regional Planning Geography, 9(34), 97-111. (in Persian).
Dias, Á., González-Rodríguez, M. R., & Patuleia, M. (2021). Developing poor communities through creative tourism. Journal of Tourism and Cultural Change, 19(4), 509-529.
Galedar, Sh., Galedar, Sh., Mirzaei, E., & Masoudi Rad, M. (2025). Identifying key drivers effective in tourism development in Khorramabad city: with emphasis on tourism infrastructure. Quarterly Journal of Tourism Management Studies, 20 (69), 89-128. doi: 10.22054/tms.2024. 77934.2956. (in Persian).
Guo, Y., Zhu, L., & Zhao, Y. (2023). Tourism entrepreneurship in rural destinations: measuring the effects of capital configurations using the fsQCA approach. Tourism Review, 78(3), 834-848.‏
Hariri, A., Naderi, N., & Shafiee, S. (2023). The Impact of Knowledge Management on Academic Entrepreneurship (Case Study: The University of Applied Sciences and Technology). Journal of Entrepreneurship Research, 2(1), 63-76. doi: 10.22034/jer.2023.1971438.1009 (in Persian).
Jiang, L., Wu, H., & Song, Y. (2022). Diversified demand for health tourism matters: From a perspective of the intra-industry trade. Social Science & Medicine, 293, 114630.
Jóhannesson, G. T., & Lund, K. A. (2018). Creative connections? Tourists, entrepreneurs and destination dynamics. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 18(1), 60-74.
Knight, D. W. (2018). An institutional analysis of local strategies for enhancing pro-poor tourism outcomes in Cuzco, Peru. Journal of Sustainable Tourism, 26(4), 631-648.
Malta, G. A. P., Braga, S. D. S., & Barbosa, M. F. P. (2019). Conceptions of economic development and the understanding of the role of tourism in poverty reduction. Revista Brasileira de Pesquisa em Turismo, 13(2), 16-31.
Mansouri, S. A., Afgheh, S. M., & Shojaei, Sh. (2025). Studying the effect of tourism development on income distribution in Iranian provinces. Quarterly Journal of Tourism Management Studies, 20(69), 305-342. (in Persian).
Moradi, S., Abdollahi, A., Hoseinikashkooye, S., & Khorshidi, G. (2025). A conceptual model for controlling strategic assumptions in entrepreneurial business management: integrating change analysis and intelligent strategic orientation. Education and Management of Entrepreneurship, 4(1), 127-144. doi: 10.22126/eme.2025.12049.1169 (in Persian).
Naderi, N., KHodadousti, M. & Khosravi, E. (2025). Conceptualizing the Improvement of Entrepreneurial Behavior Among Students at Razi University with an Emphasis on the Development of Entrepreneurship Education. Journal of Entrepreneurship Research, 4(1), 37-52. doi: 10.22034/jer.2024.2015048.1071 (in Persian).
Naderi, N., Khosravi, E., Azadi, H., Karamian, F., Viira, A. H., & Nadiri, H. (2022). Barriers to Developing Social Entrepreneurship in NGOs: Application of Grounded Theory in Western Iran. Journal of Social Entrepreneurship, 13(2), 221–243. https://doi.org/10.1080/19420676.2020.1765409.
Nussbaum, M. (2000). Women’s Capabilities and Social Justice. Journal of Human Development, 1(2), 219–247.
Ponce, P., Aguirre-Padilla, N., Oliveira, C., Álvarez-García, J., & del Río-Rama, M. D. L. C. (2020). The Spatial Externalities of Tourism Activities in Poverty Reduction. Sustainability, 12(15), 6138.
Rajaei Lari, Z., Alami, F., & Abbasi Kasani, H. (2024). Conceptualizing the role of job education and employment opportunities in enhancing entrepreneurial attitudes among sixth-grade students. Education and Management of Entrepreneurship, 3(1), 44-17. doi: 10.22126/eme.2024.10280.1090 (in Persian).
Rezvani, M. R., Badri, S. A., & Torabi, Z. (2019). Investigating the perceptions of stakeholders on the realization of pro-poor tourism in selected villages in the east of Semnan province. Social Studies of Tourism, (13), 68-99. (in Persian).
Rogerson, C. M. (2018). Towards pro-poor local economic development: the case for sectoral targeting in South Africa. In Local Economic Development in the Changing World, (75-100). Routledge.
Saydaei, S. E., & Davud Jamini, J. (2015). Study and analysis of the performance of modern rural managers in rural development (case study: Oramanat region, Kermanshah province). Spatial Planning (Geography), 4(4), 1–24. (in Persian).
Seyfirasooliyan, B., Naderi, N. & Rezaei, B. (2022). Analysis of Barriers to Universities Moving toward Open Innovation (A Case Study: Razi University). Journal of Entrepreneurship Research, 1(1), 47-66. doi: 10.22034/jer.2022.697511 (in Persian).
Vukovic, D. B., Petrovic, M., Maiti, M., & Vujko, A. (2023). Tourism development, entrepreneurship and women's empowerment–Focus on Serbian countryside. Journal of Tourism Futures, 9(3), 417-437.‏
Wang, K., Gan, C., Chen, L., & Voda, M. (2020). Poor Residents’ Perceptions of the Impacts of Tourism on Poverty Alleviation: From the Perspective of Multidimensional Poverty. Sustainability, 12(18), 7515.
Zandi, I. (2019). Poverty Alleviation Tourism with a Critical Approach. Journal of Cultural Tourism, 1(2), 21-32. (in Persian).
Zhang, D., Wang, Q., & Yang, Y. (2023). Cure-all or curse? A meta-regression on the effect of tourism development on poverty alleviation. Tourism Management, 94, 104650.