ادبیات رایج در حوزه زیستبومهای کارآفرینی، اغلب با اتخاذ رویکردی خوشبینانه و تمرکز بر رشد اقتصادی، کمتر به پیامدهای نامطلوب و پنهان این ساختارها پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین تحلیلی وجوه تاریک زیستبومها، در پی ارائه چارچوبی یکپارچه برای درک تعاملات چندسطحی این پیامدهاست. این مطالعه مبتنی بر روششناسی مرور نظاممند ادبیات (SLR) و منطبق بر پروتکل PRISMA انجام شده است. با جستجوی جامع در پایگاههای استنادی Web of Science و Scopus، از میان ۱۰۷۱ رکورد اولیه، ۱۲۴ مقاله معتبر وارد مرحله استخراج داده شدند و با استفاده از روش تحلیل مضمون شبکهای، کدگذاری و تحلیل گردیدند. یافتهها نشان میدهد که اثرات منفی و وجوه تاریک زیستبوم را میتوان در سه سطح طبقهبندی نمود: در سطح خرد (فردی)، شواهدی از استثمار خویشتن و زوال تابآوری روانی-اخلاقی مشاهده میشود؛ در سطح میانی (نهادی)، چالشهایی نظیر طرد نظاممند (از جمله حاشیهراندن زنان) و رانتجویی شبکههای بسته برجسته است؛ و در سطح کلان (ساختاری)، پدیدههایی چون نابرابری فضایی (شکاف مرکز-پیرامون) و استخراج نامتقارن ارزش شناسایی شدند. در راستای تبیین این یافتهها، مدل مفهومی چرخه دیالکتیکی بازتولید تاریکی توسعه داده شد. تحلیلها دلالت بر آن دارد که این پیامدهای منفی لزوما ناهنجاریهایی تصادفی نیستند؛ بلکه شواهد حاکی از پتانسیل و تمایل درونزای زیستبومها به بازتولید این آسیبها از طریق سازوکارهای علیت صعودی و نزولی است؛ بهگونهای که فشارهای کلان و همشکلسازی نهادهای میانی، هزینههای انسانی را در سطح خرد تشدید مینمایند. نتایج این مطالعه بر ضرورت یک چرخش پارادایمی تأکید دارد؛ رویکردی که سیاستگذاری را از تمرکز تقلیلگرایانه بر بسط کمی استارتاپها، به سمت تنظیمگری چندسطحی و توسعه انسانمحور سوق داده و میبایست بر مهار چرخههای بازخوردی مخرب متمرکز گردد.
محمدی, زینب, & اکبری, مرتضی. (1405). پیامدهای ناخواسته زیستبومهای کارآفرینی: مرور نظاممند و چارچوب مفهومی. آموزش و مدیریت کارآفرینی, 5(2), 151-180. doi: 10.22126/eme.2026.13925.1324
MLA
زینب محمدی; مرتضی اکبری. "پیامدهای ناخواسته زیستبومهای کارآفرینی: مرور نظاممند و چارچوب مفهومی". آموزش و مدیریت کارآفرینی, 5, 2, 1405, 151-180. doi: 10.22126/eme.2026.13925.1324
HARVARD
محمدی, زینب, اکبری, مرتضی. (1405). 'پیامدهای ناخواسته زیستبومهای کارآفرینی: مرور نظاممند و چارچوب مفهومی', آموزش و مدیریت کارآفرینی, 5(2), pp. 151-180. doi: 10.22126/eme.2026.13925.1324
VANCOUVER
محمدی, زینب, اکبری, مرتضی. پیامدهای ناخواسته زیستبومهای کارآفرینی: مرور نظاممند و چارچوب مفهومی. آموزش و مدیریت کارآفرینی, 1405; 5(2): 151-180. doi: 10.22126/eme.2026.13925.1324
)