نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
مقدّمه
با توجه به نقش مهم و انکارناپذیر آموزش و پرورش در آمادهسازی و توزیع آحاد جامعه در جایگاه مناسب، میتوان گفت که آموزش و پرورش یکی از ارزشمندترین نهادهایی است که جامعه برای پیشرفت و توسعه در اختیار دارد (صبا و همکاران، 1402). اهمیت این امر تا آنجاست که از دهة 1957 میلادی تاکنون، اعتقاد مسئولان بسیاری از کشورهای توسعهیافته بر این است که کاهش رشد اقتصادی و شکست در رقابتهای بینالمللی به نحوی متأثر از عملکرد نظام آموزشی است (آدنت و دیویس[1]، 2020). با وجود آنکه رشد و توسعه اقتصادی کشورها تا حد زیادی با نظام آموزش و پرورش آنها گره خورده است (هانوشک و کیمکو[2]، 2020)، بسیاری از کارفرمایان بر این باورند که دانشآموزان به نحو شایستهای برای برآوردن نیازهای اقتصاد امروز که مبتنی بر دانش بوده، آماده نمیشوند؛ بنابراین به نظر میرسد که انجام اصلاحات در آموزش و پرورش باید بهسمت تطابق هرچه بیشتر با اقتصاد نوین و برداشتهای تحولیافته از نیروی انسانی و آموزش و پرورش مورد نیاز برای آنان در حرکت باشد (تیلور و لمان[3]، 2019).
در این راستا، آموزش فنی و حرفهای در بین سایر انواع آموزشها و روشهای مختلف آموزشی از اهمیت ویژهای برخوردار است و گسترش مراکز آموزش فنی و حرفهای از ویژگیهای جهان پیشرفته به شمار میرود (صفار حیدری و خاوری، 1383). در توضیح باید گفت که آموزشهای فنی و حرفهای از طریق تربیت نیروهای ماهر مورد نیاز بازار کار در کشورهای مختلف نهتنها میتواند نقش مهمی در تشکیل سرمایه انسانی ایفا کند و عهدهدار تربیت نیروی کار مورد نیاز بخشهای مختلف اقتصاد این کشورها باشد، بلکه از طریق بسترسازی خوداشتغالی، به حل مشکل بیکاری نیز کمک مینمایند (مقصودی، 1393). آموزشهای فنی و حرفهای بهسبب انعطافپذیری نشأتگرفته از ویژگیهای بازار کار و اوضاع اقتصادی کشور و نیز بهدلیل آموزش و ایجاد مهارتهای لازم در افراد برای توانایی در احراز مشاغل، نقش بهسزایی در اشتغال دارد.
این آموزشها هم مهارتهای خاص مورد نیاز صنعت و هم مهارتهای عمومی بازار کار را فراهم میسازد و همچنین برای شاغلانی که به دلیل تغییرات فنّاوری دچار کاهش کارایی میشوند امکان بهروز شدن و تکمیل مهارت را فراهم میکند؛ بنابراین به این نوع آموزشها بهعنوان ابزاری برای مقابله با بیکاری بهویژه بیکاری ساختاری که ناشی از تغییرات در اقتصاد جهانی است، نگریسته میشود. در واقع خصیصه این آموزشها، نوعی پرورش «کارآفرینی» است، به این معنی که افراد پس از کسب مهارت و دانش فنی، قادر خواهند بود که فرصت شغلی مناسبی را به دست آورند و یا در نهایت فرصت شغلی ایجاد نمایند (صبا و همکاران، 1402).
اگرچه آموزشهای فنی و حرفهای تا حدّ زیادی میتوانند در هر یک از بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات، برای فراگیران اشتغال ایجاد کنند (مقصودی، 1393)، اما با توجه به امکانات بالقوه بخش کشاورزی در ایران و نقش قابل توجهی که در حال حاضر این بخش در تولید ناخالص کشور دارا است (26%)، این اندیشه از طرف برنامهریزان و سیاستگذاران اقتصادی مطرح میگردد که ظرفیت تولیدی این بخش نیز میتواند از طریق اعمال مدیریت مناسب و با تلفیق صحیح عناصر و عوامل مؤثر در تولید، به بیش از مقدار موجود ارتقاء یابد. تحقق این امر مستلزم وجود و انباشت سرمایه انسانی مناسب یعنی تربیت نیروی انسانی ماهر مورد نیاز بازار کار در این بخش است. ضرورت این امر وقتی بیشتر مشخص میشود که آمارها بیانگر آن است که نیروی انسانی شاغل در بخش کشاورزی از نظر ویژگیهای سواد عمومی و دانش علمی و مهارتی تناسب لازم را برای اجرای برنامههای توسعه کشاورزی پیشرفته ندارد، بهطوری که برابر آمار منتشرشده 9/47% نیروی انسانی شاغل در این بخش بیسواد هستند (برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، 1378 به نقل از شریعتزاده و همکاران، 1386)؛ بنابراین، در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران، هنرستانهای کشاورزی مرکز تربیت نیروی انسانی ماهر به شمار میروند (لشگرآرا و همکاران، 1393) و آموزش متوسطة کشاورزی با هدف تأمین نیرو برای پرکردن خلأ بین کارشناسان کشاورزی و کشاورزان برنامهریزی شده است. واضح و مبرهن است که این امر مستلزم ارائة آموزشهای مؤثر و کارآمد و در یک کلام داشتن کیفیت آموزشی مطلوب در این مراکز است.
آموزش در این مقطع باید بهگونهای صورت گیرد که دانشآموختگان آن بتوانند بدون گذراندن مقاطع و مدارج بالای تحصیلی به کیفیت مطلوب در عملکرد برسند و با انگیزه و علاقة زیاد به روستاها و محیط کشاورزی بازگردند و به وظایف محولة خود بپردازند (موحد محمدی و همکاران، 1393). با وجود اینکه هدف بنیادی هنرستانهای کشاورزی تربیت نیروی انسانی ماهر و کارآمد است، شواهد موجود بیانگر برخی ناکامیها است (صالحی و همکاران، 1396). از اینرو، چالشهایی مانند بیکاری دانشآموختگان، ناهمخوانی شغل با تخصص افراد، انتقال نیافتن مناسب دانشآموختگان از مدرسه به بازار کار، وجود دانشآموختگان ناکارآمد و ناهماهنگی میان مهارتهای دانشآموختگان با نیازهای بازار کار از جمله محدودیتهای نظام آموزش متوسطه بهویژه در بخش کشاورزی در ایران مطرح شده است.
افزون بر این، نگاهی گذرا به پیشینۀ آموزش در بخش کشاورزی حاکی از آن است که میزان سرمایهگذاری و توجه به آن در ابعاد مختلف هیچگاه در شأن آموزش و متناسب با شاخصها و معیارهای اشتغال، منابع موجود، گستردگی این بخش در فراوانی شاغلان و بهرهبرداران و نیازهای کشور نبوده است بنابراین، با توجه به نقش مهم و اثرگذار آموزش در رشد و توسعۀ بخش کشاورزی (کرمیان و سقائیان، 1402)، شناسایی مشکلات و محدودیتهای موجود در هنرستانهای کشاورزی نهتنها میتواند تا حد زیادی به توسعۀ بخش کشاورزی کشور کمک کند، بلکه زمینهساز اشتغال بخش وسیعی از جوانان جویای کار و فارغالتحصیلان مقاطع متوسطه باشد.
پُرواضح است که با شناسایی عوامل و تهدیدهایی که روند صحیح آموزش و اهداف این مراکز آموزشی را تحت تأثیر قرار میدهند، میتوان نسبت به رفع نارساییهای موجود و بهبود زمینههای آموزشی اهتمام ورزید. در این خصوص، میتوان با آسیبشناسی هنرستانهای کشاورزی ضمن بررسی مشکلات و ناهنجاریهای احتمالی که در بلندمدت موجب انحراف واحد آموزشی از اهداف پیشبینی شده میشود (سعدی و لطیفی، 1391)، شرایط مساعدی را برای بهبود وضعیت موجود این مراکز آموزشی فراهم نمود. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف آسیبشناسی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج، به دنبال آن است که ضمن بررسی نقاط ضعف، قوت، تهدیدها و فرصتهای موجود در این هنرستان، راهبردهایی را بهمنظور کاهش کاستیهای موجود در آن ارائه نماید. پُرواضح است که ارائه تصویر روشنی از آسیبهای آموزشهای فنی و حرفهای در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج، برنامهریزان، سیاستگذاران و مسئولان را در جهت رسیدن به اهداف آموزشی، افزایش بهرهوری و استانداردهای جهانی مهارتآموزی یاری مینماید. این امر خود زمینهساز تحولی عظیم در کشور در راستای دستیابی به اقتصاد مقاومتی از طریق تقویت بخش کشاورزی (بهعنوان یکی از بخشهای تولیدی) و کاهش بیکاری است.
اگرچه مطالعات انجام شده بیانگر وجود مشکلات متعددی در مقاطع، رشتهها و دورههای مختلف آموزشی است، اما به نظر میرسد که دانشآموزان رشتههای کشاورزی افزون بر مشکلات سایر دانشآموزان با مشکلات ویژهتری روبهرو هستند (مؤذن و همکاران، 1399) که در ادامه با استناد به نتایج برخی مطالعات که در این زمینه انجام شده است، به برخی از آنها اشاره میشود. بهعنوان مثال، در این راستا موحدی و همکاران (1392) در پژوهشی به آسیبشناسی ابعاد آموزشی هنرستانهای کشاورزی استانهای همدان و کردستان پرداختند. نتایج مطالعۀ آنان نشان داد مشکلات پیشآمده برای هنرستانهای کشاورزی استان همدان و کردستان از نظر آموزشی در پنج بعد گوناگون برنامهریزی و محتوای دروس کشاورزی، روشهای تدریس، وسایل و امکانات، مهارت معلمان کشاورزی و شیوههای ارزشیابی قرار میگیرد. به بیانی دیگر، مهمترین مشکلات شناساییشده در مطالعۀ مذکور را میتوان چنین برشمرد: 1- کمبود وسایل و قدیمی بودن اقلام موجود؛ 2- کماهمیت بودن روشهای ارزشیابی عملی؛ 3- مشکلِ پیدا کردن کار برای دانشآموختگان؛ 4- عدم استفاده از روشهای فعال و فناوریهای نوین؛ و 5- برنامهریزی نامناسب دروس کشاورزی. در نهایت موحدی و همکاران (1392) راهکارهایی را بهمنظور رفع مشکلات آموزشی هنرستانهای مورد مطالعه ارائه نمودند که عبارتاند از: تجهیز و نوسازی هنرستانها به وسایل و امکانات جدید، برگزاری مستمر کارگاههای آموزشی ضمن خدمت برای معلمان، جدیت و دقت در اجرای ارزشیابی عملی کشاورزی با انجام فعالیتها و تکالیف گوناگون، برنامهریزی در جهت حل مشکلات مربوط به اشتغال هنرجویان.
در مطالعهای دیگر، سعدی و لطیفی (1391) به آسیبشناسی آموزش کشاورزی در مراکز کار و دانش و فنی و حرفهای استان همدان پرداختند و به این نتیجه دست یافتند که دسترسی به معلمان و کادر آموزشی علاقهمند مهمترین نقطه قوت؛ نبود امکانات سختافزاری و نرمافزاری در مزرعه و آزمایشگاهها مهمترین نقطهضعف؛ وجود روحیه خوداشتغالی و حمایتهای دولت مهمترین فرصت؛ و عدم دسترسی به امکانات کافی برای شروع یک فعالیت کشاورزی مهمترین تهدید مراکز آموزش کشاورزی مورد مطالعه است. همچنین، یافتههای مطالعۀ فوق منجر به ارائۀ راهبردهایی بهمنظور تقویت مراکز آموزش کشاورزی مورد مطالعه گردید که مهمترین آنها عبارت بودند از: حمایت دولت از دانشآموختگان مراکز آموزش کشاورزی از طریق ارائه تسهیلات بلندمدت و کمبهره، آموزش کارآفرینی و ساماندهی مشاغل جدید با هدف تقویت روحیه کار در دانشآموختگان، برگزاری کارگاههای آموزشی برای آموزش روشهای نوین تدریس به آموزشگران، تشویق دانشآموختگان به تشکیل تعاونیهای تولیدی کشاورزی برای استفاده از حداقل امکانات در ایجاد و ساماندهی اشتغال و تجهیز مراکز به تکنولوژیهای آموزشی.
اسمیت- هولینز[4] (2019) در پژوهشی تحت عنوان «موانع ثبتنام در دانشکدههای کشاورزی از دیدگاه دانشجویان» به این نتیجه دست یافت که عدم مشاوره در دبیرستان برای آشنایی دانشآموزان با رشتههای کشاورزی، عدم ارتباط با دانشجویان رشتههای کشاورزی و بهطور کلی تبلیغات اندک در خصوص رشتههای کشاورزی از مهمترین موانع ورود افراد به تحصیل در رشتههای کشاورزی است.
موحد محمدی و همکاران (1393)، در پژوهشی به بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت آموزشهای متوسطۀ کشاورزی در مرکز آموزش کشاورزی حاجیآباد هرمزگان پرداختند و به این نتیجه دست یافتند که عوامل مؤثر بر کیفیت چنین آموزشهایی در چهار حیطۀ کلی قرار میگیرد که عبارتاند از: شایستگیهای آموزشگر، فضا و امکانات آموزشی، شایستگیهای فراگیر و روش تدریس و مدیریت کلاسی.
حکمت و عمانی (1399)، در بررسی علل ناتوانایی دانشآموختگان کشاورزی در ورود به بازار کار یکی از مهمترین شایستگیهای مورد نیاز دانشآموختگان کشاورزی را توان انجام مهارتهای عملی و انجام پروژههای زراعی و پژوهشی برشمردند. این در حالی است که اسکندری و همکاران (1394) در مطالعهای که کیفیت تدریس و نیازهای آموزشی هنرجویان هنرستانهای کشاورزی استان فارس را مورد بررسی قرار دادند، به این نتیجه دست یافتند که با وجود آنکه سه حیطۀ عمومی، فنی و حرفهای از مهمترین حیطههای آموزش درسهای عملی در هنرستانهای کشاورزی به شمار میرود، اما وضعیت کنونی هر یک از حیطههای سهگانه بالا در حد نامطلوبی بوده و فاصله بسیاری تا دستیابی به کیفیت آموزشی استاندارد در هنرستانهای کشاورزی مورد ارزیابی وجود دارد.
لشگرآرا و همکاران (1393) نیز در مطالعهای به بررسی چالشهای بهکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در هنرستانهای کشاورزی آموزش و پرورش استان تهران پرداختند. نتایج مطالعۀ آنان نشان داد که با وجود ضرورت بهکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در هنرستانهای مذکور از دیدگاه هنرجویان و هنرآموزان مورد مطالعه، نبود سختافزار و نرمافزار مناسب و نبود آموزش لازم از مهمترین موانع کاربست آن است.
یافتههای مطالعۀ نویدی و برزگر (1391) در خصوص ارزشیابی دورههای کاردانی آموزش فنی و حرفهای بیانگر آن بود که ابهامها و تعارضهای متعدد در باره فلسفه، اهداف، سیاستهای کلان، راهبردها و جایگاه قانونی دورههای کاردانی آموزش فنی و حرفهای، وجود دارد. تفکیک برنامهریزی و اجرای دورة پنجساله بهصورت یک دوره سهساله و سپس دورة دوسالة کاردانی، پیوستگی و انسجام عملی برنامههای آموزش فنی و حرفهای را با مانع بزرگی مواجه ساخته است. کمیت و کیفیت منابع انسانی، امکانات کالبدی و فضای آموزشی آموزشکدهها رضایتبخش نیست.
ویژگیهای شناختی و عاطفی اغلب دانشجویان و فارغالتحصیلان با انتظارات رشته تحصیلی آنها هماهنگ نیست. وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان آموزشکدهها مناسب ارزیابی نمیشود. بیکاری حدود 28% افرادی که به امید اشتغال زودتر و بهتر به آموزشکدهها روی آوردهاند از وجود مسئلهای جدّی حکایت دارد. در نهایت با مروری بر نتایج مطالعات فوق میتوان به این نتیجه دست یافت که هنرستانهای کشاورزی موجود در کشور با مشکلات مختلفی روبهرو هستند و نمیتوان بهصورت کلی اقدام به برنامهریزی در جهت رفع آنها نمود؛ زیرا در هر منطقه بسته به شرایط موجود، هنرستانهای کشاورزی با ضعفها، قوتها، تهدیدها و فرصتهای ویژه و خاصی مواجه هستند که با شناسایی آنها میتوان نسبت به برنامهریزی راهبردی مناسبی در جهت بهبود و ارتقای آنها اقدام نمود؛ بنابراین، پژوهش حاضر با هدف آسیبشناسی هنرستان کشاورزی در شهرستان سنندج انجام شد.
مواد و روشها
پژوهش حاضر از نظر پارادایم، جزو تحقیقات کیفی و از نوع مطالعات موردی بود که با رویکردی آسیبشناسانه انجام شد. همچنین، این مطالعه به لحاظ هدف کاربردی، از لحاظ گردآوری دادهها توصیفی (غیر آزمایشی)، از لحاظ میزان نظارت و درجۀ کنترل متغیرها میدانی و از نظر افق زمانی تک مقطعی بود. جامعۀ مورد مطالعه در این پژوهش شامل کلیۀ هنرجویان و هنرآموزان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج بودند. انتخاب نمونههای مورد مطالعه به روش هدفمند و گلوله برفی بود، بهگونهای که در ابتدا محقق بهصورت ارادی و عمدی کسانی را که جهت مشارکت در پژوهش از تسلط و تجربه کافی برخوردار بودند، انتخاب نمود و در ادامه از آنجا که احتمال میرفت افرادی وجود داشته باشند که در خصوص موضوع تحقیق اطلاعات ارزشمندی داشته باشند ولی محقق از وجود آنان مطلع نباشد، هنگام جمعآوری داده از مشارکتکنندگان درخواست شد چنانچه افراد دیگری را برای شرکت در پژوهش مناسب میدانند، معرفی نمایند.
در نهایت، پس از انجام 18 مصاحبه با هنرجویان و 6 مصاحبه با هنرآموزان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج که بهطور میانگین مدت زمان هر مصاحبه 20-120 دقیقه بود، اشباع داده حاصل گردید. بهمنظور گردآوری اطلاعات در بخش شناسایی نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدها، از مصاحبههای عمیق انفرادی به همراه مشاهده (در قالب بازدید از هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج) بهره گرفته شد.
برای ترسیم ماتریس و استخراج استراتژیها و به بیان دیگر بهمنظور دستیابی به ماتریس SWOT، از بحثهای گروهی متمرکز[5] (گرو 7 نفره) استفاده شد. برای این منظور، مراحل زیر دنبال شد:
۱- تشکیل جلسۀ تجزیه تحلیل SWOT؛
2- توضیح اجمالی هدف جلسه و مراحل انجام کار؛
۳- انتخاب نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدها از نتایج بهدست آمده از مصاحبهها؛
۴- اولویتبندی عوامل داخلی و خارجی؛
۵- تشکیل ماتریسSWOT و واردکردن عوامل انتخاب شده به آن با توجه به اولویتبندی؛
۶- مقایسه عوامل داخلی و خارجی با یکدیگر و تعیین استراتژیهای SO، WO، ST، WT؛
SWOT در لغت به معنی قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدها است و در اصطلاح فرایند شناسایی، بررسی و ارزیابی متغیرهای مؤثر و بالقوه داخلی و محیطی را تجزیه و تحلیل SWOT گویند که بهصورت زیر تشکیل میشود (جدول 1).
جدول 1. ساختار ماتریس SWOT
|
ضعفها |
قوتها |
|
|
استراتژیهای W-O |
استراتژیهای S-O |
فرصتها |
|
استراتژیهای W-T |
استراتژیهای S-T |
تهدیدها |
پس از ثبت و پیادهسازی متن مصاحبهها، تجزیه و تحلیل دادههای جمعآوری شده با استفاده از تحلیل محتوای متداول بهصورت کلمه به کلمه انجام شد. برای این منظور، پس از مرور متن مصاحبهها و استخراج گویهها (کدهای باز) با استفاده از قرابت معنایی اقدام به دستهبندی گویهها شد. در نهایت برای هر طبقه موضوعی اقدام به تشکیل ساختار ماتریس و ارائه فراوانی نسبی تجمعی (مجموع فراوانی گویههای تشکیلدهنده هر طبقه موضوعی تقسیم بر تعداد گویههای تشکیلدهنده آن طبقه موضوعی) گردید. به این ترتیب میتوان مشخص نمود که از نگاه افراد مورد مطالعه کدام طبقه از اولویت بالاتری برخوردار بوده است.
در پژوهشهای کیفی استفاده از مفاهیمی مانند قابلیت اعتبار (اعتبارپذیری[6]) ، قابلیت تأیید (تأییدپذیری[7]) و قابلیت انتقال (انتقالپذیری[8]) در توصیف جنبههای گوناگون قابلیت اطمینان[9] کاربرد دارد (ایمان و نوشادی، 1390). در پژوهش حاضر قابلیت اعتبار نتایج، با استفاده از تکنیکهای کنترل اعضا و خودبازبینی پژوهشگر مورد بررسی قرار گرفت. بهمنظور بررسی تأییدپذیری نتایج، کلیۀ یادداشتها، اسناد و مصاحبههای ضبطشده پس از تحلیل توسط محقق، مجدداً در اختیار گروه پژوهش قرار گرفت تا تناسب بین دادههای خام با نتایج حاصل از دادهها تأیید شود. بهمنظور بررسی انتقالپذیری نتایج، محقق بهدقت و با ذکر جزئیات به توصیف شرایط انجام تحقیق پرداخته است.
یافتههای پژوهش
شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرجویان
از میان 250 هنرجوی پسر که در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج مشغول به تحصیل بودند، 18 نفر مورد مطالعه قرار گرفتند. در واقع پس از انجام 13 مصاحبه اشباع داده حاصل گردید اما در ادامه بهمنظور اطمینان از رسیدن به اشباع داده، محقق با پنج نفر دیگر نیز اقدام به مصاحبه نمود. افراد مورد مطالعه شامل هر دو گروه سال دوم (11 نفر) و سوم (7 نفر) و هر دو رشتۀ کار و دانش (7 نفر) و فنی و حرفهای (11 نفر) بودند.
تحلیل دادههای حاصل از متن مصاحبهها در نهایت منجر به استخراج 18 نقطهضعف گردید که با توجه به قرابت معنایی در چهار طبقه موضوعی قرار گرفتند (جدول 2). همانگونه که نتایج ارائه شده در جدول (2)، نیز نشان میدهد، از نگاه هنرجویان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج ضعف تجهیزات، ضعف فرایند ارزشیابی، ضعف محتوای کتابهای درسی و عدم رضایتمندی از مسئولان از نقاط ضعف آموزشهای متوسطۀ کشاورزی به شمار میرود که در این میان عدم رضایت از مسئولان هنرستان با توجه به اینکه بالاترین فراوانی نسبی تجمعی را به خود اختصاص داده است، مهمترین ضعف این مرکز آموزشی است. در این خصوص یکی از هنرجویان چنین بیان نمود: «رفتار معاونان با هنرجویان خوب نیست و ما فقط به خاطر ترس از نمره و یا تنبیه نمیتوانیم اعتراض کنیم».
جدول 2. نقاط ضعف هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرجویان
|
ردیف |
نقاط ضعف (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
کمبود کتابها و مجلات آموزشی مناسب و بهروز در کتابخانه |
5 |
27% |
6 |
ضعف تجهیزاتی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
کمبود تجهیزات آزمایشگاهی جهت فهم بهتر دروس |
14 |
70% |
2 |
|
|
3 |
عدم دسترسی به اینترنت و رایانه |
4 |
22% |
7 |
|
|
4 |
وضعیت نامناسب خوابگاهها و کمبود امکانات آنها |
9 |
50% |
4 |
|
|
5 |
وضعیت نامناسب سلفسرویس هنرستان |
8 |
44% |
5 |
|
|
6 |
کمبود ادوات و تجهیزات لازم کشاورزی در مزرعه آموزشی |
16 |
88% |
1 |
|
|
7 |
کمبود امکانات حمل و نقل جهت بازدیدهای علمی |
12 |
66% |
3 |
|
|
1 |
تأکید و توجه به نتیجه کار (نمره) بهجای توجه به فرایند کار هم در مدرسه و هم در خانواده |
4 |
22% |
4 |
ضعف فرایند ارزشیابی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
توجه به محفوظات بهجای سنجش توانمندیها و ادراکات |
8 |
44% |
3 |
|
|
3 |
استفاده از امتحان بهعنوان ابزاری برای رعب و وحشت هنرجویان |
15 |
83% |
1 |
|
|
4 |
عدم توجه به پرورش خلاقیت در هنرجویان در فرایند ارزشیابی |
1 |
5% |
5 |
|
|
5 |
استفاده ابزاری از ارزشیابی برای نیل به افزایش آمار درصد قبولی (برداشت غلط از ارزشیابی مستمر) |
11 |
61% |
2 |
|
|
1 |
عدم تناسب محتوای کتابهای درسی با نیازهای بازار کار |
12 |
66% |
1 |
ضعف محتوای کتابهای درسی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
عدم قابلیت محتوای کتابهای درسی در ارتقای مهارت هنرجویان |
5 |
27% |
4 |
|
|
3 |
عدم تناسب محتوای کتابهای درسی با نیازهای کشاورزی منطقه |
9 |
50% |
2 |
|
|
4 |
عدم تناسب محتوای کتابهای درسی با دانش روز کشاورزی |
7 |
38% |
3 |
|
|
1 |
عدم رضایت هنرجویان از مدیریت هنرستان |
13 |
72% |
1 |
عدم رضایتمندی از مسئولان (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
عدم رضایت هنرجویان از معاونان و مسئولان دفتری هنرستان |
11 |
61% |
2 |
یافتههای حاصل از مشاهدات و مصاحبه با هنرجویان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج نشان داد که رضایت از هنرآموزان این مرکز از نقاط قوت این هنرستان است که اغلب افراد مورد مطالعه نیز به آن اذعان نمودند (جدول 3). بهعنوان مثال، یکی از هنرجویان مورد مطالعه در این خصوص چنین بیان نمود: «اوایل ترم که وارد هنرستان شدم به رشتۀ خودم علاقهای نداشتم اما زمانی که در چند کلاس شرکت کردم، تدریس جالب معلمان و برخورد خوب آنها باعث شد به این رشته علاقهمند شوم».
جدول 3. نقاط قوت هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرجویان
|
ردیف |
نقاط قوت (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
تلاش، جدیت و اشتیاق هنرآموزان جهت یادگیری هنرجویان |
11 |
61% |
5 |
رضایت از هنرآموزان (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
توانایی هنرآموزان در پاسخگویی به سؤالات هنرجویان |
13 |
72% |
4 |
|
|
3 |
کلام قابل فهم و درک هنرآموزان برای هنرجویان |
15 |
83% |
2 |
|
|
4 |
برقراری ارتباط دوستانه و محترمانه هنرآموزان با هنرجویان |
17 |
94% |
1 |
|
|
5 |
تشویق و ایجاد انگیزه در هنرجویان برای یادگیری بیشتر و راهاندازی کسبوکارهای کشاورزی در آینده |
8 |
44% |
7 |
|
|
6 |
گوش دادن هنرآموزان به سخنان و نظرات هنرجویان |
6 |
33% |
9 |
|
|
7 |
استفاده هنرآموزان از روشهای مختلف تدریس |
7 |
38% |
8 |
|
|
8 |
تدریس مطالب خارج از کتابهای درسی جهت فهم بهتر مطالب درسی توسط هنرآموزان |
5 |
27% |
10 |
|
|
9 |
علاقه هنرآموزان به تدریس |
10 |
55% |
6 |
|
|
10 |
توانایی هنرآموزان در مشارکت هنرجویان در اداره کلاس |
14 |
77% |
3 |
بهطور کلی، تحلیل نقاط ضعف و قوت هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرجویان بیشتر ناظر بر دستورالعملها، مدیریتها، قوانین و مقررات داخلی سازمان یا محدودۀ مورد مطالعه است. این در حالی است که تحلیل فرصتها و تهدیدهای هنرستان مورد مطالعه به بررسی شرایط خارج از هنرستان میپردازد که به ترتیب تأثیر مثبت و منفی بر عملکرد آن خواهند داشت. به بیانی دیگر، در تحلیل عوامل خارجی (فرصتها و تهدیدها)، بیشتر وقایعی بررسی میشود که شکلگیری آنها خارج از چارچوب مدیریت اجرایی سازمان یا محدودۀ مورد مطالعه است و به مسائلی اشاره دارد که منشأ آنها خارج از موضوع و محدودۀ مورد مطالعه است. در این راستا، هنرجویان مورد مطالعه موقعیت مناسب استان کردستان در بخش کشاورزی را یکی از فرصتهای ارزشمند پیشِ روی هنرستان کشاورزی در شهرستان سنندج برشمردند (جدول 4)؛ به عبارت دیگر، اکثر هنرجویان بر این نکته توافق داشتند که با توجه به وضعیت نامناسب کشاورزی در کشور عراق، فرصت خوبی برای فارغالتحصیلان رشتههای کشاورزی فراهم شده است تا با تولید محصولات مورد نیاز این کشور (نظیر گندم، گیاهان دارویی، پرورش مرغ و گاو و گوسفند) درآمد کافی را کسب نمایند.
جدول 4. فرصتهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرجویان
|
ردیف |
فرصتها (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
مناسب بودن شرایط آب و هوایی استان کردستان برای کشت برخی محصولات پرفروش مانند توتفرنگی، سیبزمینی و گیاهان دارویی |
8 |
44% |
2 |
موقعیت مناسب استان کردستان در بخش کشاورزی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
نزدیکی استان کردستان به کشور عراق و صادرات محصولات کشاورزی به این کشور |
14 |
77% |
1 |
از نگاه هنرجویان مورد مطالعه، مشکلات فرهنگی تهدیدی است که هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج با آن مواجه است (جدول 5). در این خصوص، یکی از افراد مورد مطالعه چنین بیان نمود: «تو کشور ما کسی برای رشته فنی و حرفهای تره هم خورد نمیکنه، همه فکر میکنن فقط رشتههای نظری به درد میخورند. من خودم با معدل 18 اومدم هنرستان، اما چه فایده که این ذهنیت غلط سر زبونا افتاده که فقط تنبلها میرن رشتههای فنی و حرفهای و کار و دانش».
جدول 5. تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرجویان
|
ردیف |
تهدیدها (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
عدم اعتماد خانوادهها به آموختههای فرزندانشان در این مراکز |
12 |
66% |
1 |
مشکلات فرهنگی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
عدم اعتماد کارفرمایان به فارغالتحصیلان هنرستانها |
9 |
50% |
3 |
|
|
3 |
عدم اعتماد دولت به فارغالتحصیلان هنرستانها جهت حمایتهای مالی و قانونی |
5 |
27% |
4 |
|
|
4 |
عدم اعتماد جامعه به تواناییهای فارغالتحصیلان مقاطع متوسطه (نه دانشگاهها) برای احراز مشاغل |
11 |
61% |
2 |
در نهایت، با در نظر گرفتن مهمترین نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرجویان، اقدام به تشکیل ماتریس SWOT و ارائۀ راهبردهایی بهمنظور کاهش ضعفها و تهدیدها و بهرهگیری از فرصتها و نقاط قوت مرکز آموزشی مورد مطالعه گردید (جدول 6).
جدول 6. راهبردهای بهبود وضعیت آموزش کشاورزی در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرجویان
|
نوع استراتژی |
استراتژی |
|
استراتژی تهاجمی (SO) |
1- برگزاری کلاسهای ضمن خدمت برای هنرآموزان جهت تقویت روحیه کارآفرینی و خوداشتغالی در هنرجویان بهعنوان تأثیرگذارترین قشر در جامعه کوچک هنرستان |
|
2- تشکیل جلسات طوفان فکری در کلاس توسط هنرآموزان و بحث در باره فرصتهای شغلی منطقه |
|
|
استراتژی محافظهکارانه (WO) |
1- تعریف رشتهها و تنظیم محتوی دروس بر اساس نیازسنجی در منطقه و در نظر گرفتن شرایط آب و هوایی و تقاضای بیشتر بعضی از محصولات کشاورزی در استان |
|
استراتژی رقابتی (ST) |
1- برگزاری جلسات مشترک هنرآموزان با والدین هنرجویان و معرفی رشتهها و اهمیت آنها |
|
2- تأکید بیشتر هنرآموزان بر مهارت اندوزی و آموزش بیشتر هنرجویان جهت راهاندازی و اداره کسبوکار مناسب |
|
|
استراتژی تدافعی (WT) |
1- اصلاح سیستم ارزشیابی و تغییر از سنجش محفوظات به سنجش مهارت |
|
2- ارتباط بیشتر هنرجویان با محیطهای شغلی از طریق توجه بیشتر به دوره کارورزی جهت جلب اعتماد کارفرمایان نسبت به تواناییهای هنرجویان |
شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرآموزان
از میان 24 هنرآموزی که در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج تدریس میکردند، شش نفر از آنان با استفاده از نمونهگیری هدفمند مورد مطالعه قرار گرفتند. هنرآموزان مورد مطالعه از نظر سنی در دامنۀ 30 تا 45 سال و از نظر سابقۀ کاری در دامنۀ 3 تا 10 سال قرار داشتند. در میان آنان یک نفر دارای سطح تحصیلات کارشناسی ارشد و مابقی کارشناسی بودند.
همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد، فرایند شناسایی نقاط ضعف و قوت یک مرکز آموزشی به واکاوی وضعیت داخلی آن مرکز پرداخته و وضعیت بیرونی در قالب فرصتها و تهدیدها مورد تحلیل قرار میگیرد. در این راستا و بهمنظور تحلیل شرایط داخلی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرآموزان به بررسی نقاط ضعف و قوت مرکز مذکور پرداخته شد. هنرآموزان مورد مطالعه در فرایند آسیبشناسی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج به 20 نقطه ضعف در مرکز آموزشی مورد نظر اشاره نمودند که با توجه به قرابت معنایی در چهار طبقه موضوعی قرار گرفتند (جدول 7).
همانگونه که نتایج ارائه شده در جدول (7) نیز نشان میدهد، از نگاه هنرآموزان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج ضعف ویژگیهای کارآفرینانه در هنرجویان، ضعف تجهیزات، عدم رضایتمندی هنرآموزان از شرایط کار و ضعف در فرایند جذب از نقاط ضعف مرکز آموزشی مورد مطالعه به شمار میرود. با توجه به میزان فراوانی نسبی تجمعی میتوان گفت که از نظر هنرآموزان، ضعف در فرایند جذب مهمترین نقطۀ ضعف هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج است. در این خصوص یکی از هنرآموزان چنین بیان نمود: «اکثر هنرجویانی که به این هنرستان آمدهاند از لحاظ درسی ضعیف هستند، بعضی از آنها هیچ سابقهای در زمینۀ کار کشاورزی ندارند و علاقهای هم به دروس نشان نمیدهند. ای کاش زمان ثبتنام بچهها به این مسائل توجه میشد و کسانی انتخاب میشدند که واقعاً برای تحصیل در این رشته مناسب باشند».
جدول 7. نقاط ضعف هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرآموزان
|
ردیف |
نقاط ضعف (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
عدم وجود دانش و مهارت جهت تشخیص فرصتهای شغلی در زمینۀ کشاورزی |
3 |
50% |
4 |
ضعف ویژگیهای کارآفرینانه در هنرجویان (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
عدم انگیزۀ هنرجویان در راهاندازی کسبوکارهای کشاورزی |
4 |
66% |
3 |
|
|
3 |
تمایل به استخدام در مشاغل دولتی |
2 |
33% |
5 |
|
|
4 |
پایین بودن سطح علمی هنرجویان |
5 |
83% |
2 |
|
|
5 |
عدم وجود روحیۀ کار گروهی در میان هنرجویان |
6 |
100% |
1 |
|
|
6 |
عدم وجود روحیۀ خلاقیت و نوآوری در هنرجویان |
4 |
66% |
3 |
|
|
7 |
پایین بودن قدرت ریسکپذیری در هنرجویان |
1 |
16% |
6 |
|
|
8 |
علاقه اندک هنرجویان برای ورود به مشاغل کشاورزی |
3 |
50% |
4 |
|
|
1 |
کمبود تجهیزات آزمایشگاهی |
5 |
83% |
2 |
ضعف تجهیزات (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
کمبود ادوات و ابزارآلات کشاورزی در مزرعه |
6 |
100% |
1 |
|
|
3 |
لغو بازدیدهای علمی بهخاطر مشکلات حمل و نقل |
2 |
33% |
4 |
|
|
4 |
عدم دسترسی به اینترنت و رایانه |
4 |
66% |
3 |
|
|
1 |
حقوق و مزایای کم تدریس در هنرستان |
5 |
83% |
1 |
عدم رضایتمندی هنرآموزان از شرایط کار (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
پایین بودن میزان استقلال هنرآموزان در پیادهسازی شیوههای تدریس و اداره کلاس |
4 |
66% |
2 |
|
|
3 |
عدم وجود شرایط پیشرفت در کار مثل ترفیع یا افزایش حقوق |
1 |
16% |
4 |
|
|
4 |
پایین بودن امنیت شغلی |
2 |
23% |
3 |
|
|
1 |
جذب دانشآموزانی با پایه علمی ضعیف |
3 |
50% |
4 |
ضعف در فرایند جذب (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
عدم بررسی انگیزه و داشتن پیشینه کار کشاورزی هنرآموزان در هنگام جذب |
5 |
83% |
2 |
|
|
3 |
توجه به کمیت دانشآموزان جهت ارائه آمارها |
6 |
100% |
1 |
|
|
4 |
عدم مشاوره صحیح در هنگام انتخاب رشته و ثبتنام |
4 |
66% |
3 |
یافتههای حاصل از مشاهدات و مصاحبه با هنرآموزان هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج نشان داد کیفیت سیستم مدیریتی از نقاط قوت این هنرستان است که اغلب افراد مورد مطالعه نیز به آن اشاره نمودند (جدول8). بهعنوان مثال، یکی از هنرآموزان مورد مطالعه در این خصوص چنین بیان نمود: «مدیر و معاونان هنرستان واقعاً با دلسوزی کار میکنن، به همه امور توجه دارن، به نظر هنرآموزان احترام میگذارن و با والدین هنرجویان هم ارتباط خوبی دارن».
جدول 8. نقاط قوت هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرآموزان
|
ردیف |
نقاط قوت (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
نظارت مداوم و مستمر مدیریت بر کیفیت برگزاری کلاسها |
5 |
83% |
2 |
کیفیت سیستم مدیریتی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
برنامهریزی دقیق و منظم آموزشی (زمانبندی کلاسها، امتحانات و...) |
6 |
100% |
1 |
|
|
3 |
تلاش مستمر مدیر هنرستان جهت جذب بودجه و امکانات |
3 |
50% |
3 |
|
|
4 |
برگزاری جلسات مستمر با اولیاء هنرجویان جهت رفع مشکلات درسی |
5 |
83% |
2 |
|
|
5 |
برگزاری جلسات توسط مدیر هنرستان با معاونان و هنرآموزان جهت اجرای تصمیمات |
6 |
100% |
1 |
هنرآموزان مورد مطالعه بهبود سیاستهای آموزش و پرورش را در سالهای اخیر در خصوص هنرستانها، یکی از فرصتهای ارزشمند پیش روی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج برشمردند (جدول 9)؛ به عبارت دیگر، اکثر هنرآموزان بر این نکته توافق داشتند که آموزش و پرورش در سالهای اخیر توجه ویژهای به هنرستانها داشته و با تغییر سیاستهای خود در جهت بهبود آموزشهای فنی و حرفهای و کار و دانش اقداماتی را انجام داده است. در این راستا، یکی از هنرآموزان مورد مطالعه چنین بیان نمود: «اگر به پژوهشکده تعلیم و تربیت مراجعه کنید و پژوهشهای چند سال اخیر را مطالعه کنید متوجه اهمیت آموزشهای فنی و حرفهای و کار و دانش میشوید».
جدول 9. فرصتهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرآموزان
|
ردیف |
فرصتها (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
افزایش مطالعات پژوهشکده تعلیم و تربیت جهت بهبود کیفیت آموزش در هنرستانها و تلاش در جهت بهکارگیری آنها |
3 |
50% |
3 |
بهبود سیاستهای آموزش و پرورش در خصوص هنرستانها (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
برگزاری جلسات آموزش و پرورش با خیرین جهت جذب کمکهای مالی |
4 |
66% |
2 |
|
|
3 |
برگزاری جلسات کارشناسان فنی و حرفهای استان با مدیران آموزشگاههای خصوصی جهت واگذاری بخشی از آموزشها به هنرستانها |
2 |
33% |
4 |
|
|
4 |
برگزاری جلسات هماندیشی مسئولان و برنامهریزان آموزش و پرورش با مدرسان و صاحبنظران دانشگاهها |
5 |
83% |
1 |
|
|
5 |
توجه ویژه مسئولان و برنامهریزان فنی و حرفهای در آموزش و پرورش در خصوص تقویت روحیه کارآفرینی در هنرجویان و ارتباط آنها با کارآفرینان برتر استان |
5 |
83% |
1 |
مطابق با دیدگاه هنرجویان، هنرآموزان مورد مطالعه نیز بر این باورند که مشکلات فرهنگی تهدیدی است که هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج با آن مواجه است (جدول 10). در این خصوص، یکی از هنرآموزان مورد مطالعه چنین بیان نمود: «اکثر مردم فکر میکنن بچههای تنبل باید هنرستان برن و زرنگها باید رشتههای نظری بخونن. مردم شناخت کمی در بارۀ این رشتهها دارن. خانوادۀ بچهها هم فکر میکنن فرزندشون حتماً باید بره دانشگاه و مدرک تحصیلی بالاتری بگیره. در حالی که فلسفه این آموزشها تربیت افراد ماهر برای پر کردن سطح پایین هرم اشتغال هست».
جدول 10. تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از دیدگاه هنرآموزان
|
ردیف |
تهدیدها (کدهای باز) |
فراوانی |
درصد |
اولویت |
طبقات موضوعی (زیرمحورها) |
|
1 |
عدم گرایش دانشآموزان به رشتههای فنی و حرفهای و کار و دانش بهدلیل جایگاه نامناسب این رشتهها در جامعه |
4 |
66% |
2 |
مشکلات فرهنگی (فراوانی نسبی تجمعی) |
|
2 |
جو مدرکگرایی در جامعه |
6 |
100% |
1 |
|
|
3 |
اطلاعرسانی و تبلیغ ضعیف آموزش و پرورش در مورد رشتههای کشاورزی و تأثیر آنها در جامعه |
3 |
50% |
3 |
واضح و مبرهن است که با نگاه تکبعدی و یکسویه نمیتوان بهدرستی نسبت به آسیبشناسی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج اقدام نمود. برای این منظور، افزون بر دیدگاه هنرجویان نظرات و دیدگاههای هنرآموزان نیز در خصوص نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدهای مرکز آموزشی مورد نظر مورد واکاوی قرار گرفت. در نهایت نیز بر مبنای مهمترین نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرآموزان، راهبردهایی بهمنظور کاهش ضعفها و تهدیدها و بهرهگیری از فرصتها و نقاط قوت مرکز آموزشی مورد مطالعه ارائه شد (جدول 11). امید است راهبردهای شناساییشده از دیدگاه هر دو گروه بهعنوان نزدیکترین افراد درگیر در فعالیت هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج منجر به بهبود وضعیت آموزش در این مرکز گردد.
جدول 11. راهبردهای بهبود وضعیت آموزش کشاورزی در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج از نگاه هنرآموزان
|
نوع استراتژی |
استراتژی |
|
استراتژی تهاجمی (SO) |
1- برگزاری جلسات مستمر با خیرین جهت جذب بودجه بهمنظور ارتقاء امکانات هنرستان |
|
استراتژی محافظهکارانه (WO) |
1- دعوت از کارآفرینان برتر استان جهت مشاوره و راهنمایی هنرجویان و ایجاد انگیزه در آنان بهمنظور ایجاد کسبوکار در آینده |
|
2- همکاری با بخش خصوصی و استفاده از امکانات و تجهیزات آزمایشگاهی مؤسسات با هزینه کمتر و بهمنظور بهبود مهارتاندوزی هنرجویان |
|
|
3- برگزاری جلسات با مدرسان و صاحبنظران دانشگاهی بهمنظور بررسی مشکلات مشاوره انتخاب رشته در دبیرستان و فرایند جذب و پذیرش دانشآموزان و ارائه راه حل برای حل این مسئله |
|
|
استراتژی رقابتی (ST) |
1- برگزاری جلسات مستمر با اولیاء هنرجویان جهت کمک به توجیه هنرجویان و ایجاد علاقه در آنان |
|
استراتژی تدافعی (WT) |
1- تبلیغات و بازاریابی آموزش و پرورش جهت بیان اهمیت رشتههای کشاورزی و معرفی به جامعه که موجب افزایش انگیزه هنرجویان در ایجاد کسبوکار میشود. |
بحث و نتیجهگیری
از نگاه هنرجویان مورد مطالعه در پژوهش حاضر، ضعف تجهیزات، ضعف فرایند ارزشیابی، ضعف محتوای کتابهای درسی و عدم رضایتمندی از مسئولان، نقاط ضعف هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج بودند که در این میان از عدم رضایت از مسئولان هنرستان بهعنوان مهمترین ضعف این مرکز آموزشی یاد شد. این در حالی است که هنرآموزان ضعف ویژگیهای کارآفرینانه در هنرجویان، ضعف تجهیزات، عدم رضایتمندی هنرآموزان از شرایط کار و ضعف در فرایند جذب را بهعنوان نقاط ضعف این مرکز آموزشی عنوان نمودند. ضعف تجهیزات و امکانات یکی از مواردی بود که هر دو گروه هنرجویان و هنرآموزان به آن اشاره نمودند و آن را یکی از مسائلی برشمردند که کیفیت آموزش در هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج را کاهش داده و حتی در برخی موارد دستیابی به اهداف آموزشی را با مشکلاتی مواجه نموده بود. مطابق با یافتههای این پژوهش، بسیاری از محققان نیز در نتایج مطالعات خویش به این مورد اشاره نمودهاند (موحد محمدی و همکاران، 1393؛ لشگرآرا و همکاران، 1393؛ موحدی و همکاران، 1392؛ نویدی و برزگر، 1391؛ سعدی و لطیفی، 1391).
همراستا با نتایج این پژوهش، موحدی و همکاران (1392) در مطالعات خود به ضعف در شیوههای ارزشیابی و محتوای دروس کشاورزی و حکمت و عمانی (1399) به ضعف شایستگیهای دانشآموختگان کشاورزی اشاره نمودهاند. در خصوص نقاط قوت هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج، هنرجویان به «رضایت از هنرآموزان» و هنرآموزان به «کیفیت سیستم مدیریتی» اشاره نمودند. در این راستا، سعدی و لطیفی (1391) نیز دسترسی به معلمان و کادر آموزشی علاقهمند را مهمترین نقطه قوت مراکز کار و دانش و فنی و حرفهای استان همدان عنوان نمودند.
موحد محمدی و همکاران (1393) نیز در نتایج مطالعات خود که همراستا با پژوهش حاضر است، شایستگیهای آموزشگر و مدیریت کلاسی را از عوامل مؤثر بر کیفیت آموزشهای متوسطۀ کشاورزی برشمردند. یافتههای پژوهش نشان داد که از نگاه هنرجویان موقعیت مناسب استان کردستان در بخش کشاورزی، فرصتهای زیادی را پیشِ روی هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج قرار داده است که چنانچه مورد توجه مسئولان قرار گیرد، میتواند سرآغاز تحولی عظیم در بخش آموزشهای کشاورزی و اشتغالزایی باشد. در واقع، نزدیکی استان کردستان به کشور عراق و وضعیت نامناسب کشاورزی در این کشور موقعیت منحصربهفردی را برای صدور محصولات کشاورزی از استان کردستان به کشور عراق فراهم نموده است. همچنین، هنرآموزان مورد مطالعه بهبود سیاستهای آموزش و پرورش را در سالهای اخیر در خصوص هنرستانها، یکی از فرصتهای ارزشمند پیشِ روی هنرستان کشاورزی در شهرستان سنندج برشمردند.
شاید بتوان گفت که عدم موفقیت آموزشهای فنی و حرفهای در سالهای اخیر (نویدی و برزگر، 1391)، سیاستگذاران و مدیران را بر آن داشته که نسبت به سیاستهای موجود تجدید نظر نموده تا بتوانند چنین آموزشهایی را با توجه به مزیتهای زیادی که دارند، به جایگاه شایسته و واقعی خود برسانند. نکتۀ جالب توجه و تأملبرانگیز آنکه هر دو گروه هنرجویان و هنرآموزان، مشکلات فرهنگی را تهدید جدی برای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج دانستند که خود نیازمند اهتمام ویژۀ مسئولان آموزش متوسطۀ کشاورزی است. در واقع، جو حاکم بر جامعه بهگونهای است که این باور را در اغلب افراد به وجود آورده است که دانشآموزانی که از قابلیتها و تواناییهای پایینتری برخوردارند، جذب رشتههای فنی و حرفهای و کار و دانش میشوند و دانشآموزان با استعداد بالاتر جذب سایر رشتههای تحصیلی میشوند.
مطابق با یافتههای این بخش، اسمیت- هولینز (2009) نیز عدم مشاوره در دبیرستان برای آشنایی دانشآموزان با رشتههای کشاورزی و تبلیغات اندک در خصوص این رشتهها را یکی از موانع ثبتنام در رشتههای کشاورزی دانست. پُرواضح است که تغییر این دیدگاه در عرصۀ جامعه میتواند تا حدود زیادی از مشکلات و آسیبهای هنرستانهای کشاورزی بکاهد و شرایط را برای رسیدن به جایگاه مناسب این مراکز و رشتههای آموزشی فراهم نماید. در نهایت راهبردهای ارائه شده از سوی هنرآموزان و هنرجویان بهعنوان پیشنهادهایی در جهت کاهش آسیبهای هنرستان کشاورزی شهرستان سنندج ارائه میشود:
- برگزاری دورههای آموزش ضمن خدمت برای هنرآموزان جهت تقویت روحیه کارآفرینی و خوداشتغالی در هنرجویان بهعنوان تأثیرگذارترین قشر در جامعه کوچک هنرستان؛
- تشکیل جلسات طوفان فکری در کلاس توسط هنرآموزان و بحث درباره فرصتهای شغلی منطقه؛
- تعریف رشتهها و تنظیم محتوی دروس بر اساس نیازسنجی در منطقه و در نظر گرفتن شرایط آب و هوایی استان؛
- برگزاری جلسات مشترک هنرآموزان با والدین هنرجویان و معرفی رشتهها و اهمیت آنها؛
- تأکید بیشتر هنرآموزان بر مهارت اندوزی و آموزش بیشتر هنرجویان جهت راهاندازی و اداره کسبوکار مناسب؛
- اصلاح سیستم ارزشیابی و تغییر از سنجش محفوظات به سنجش مهارت؛
- ارتباط بیشتر هنرجویان با محیطهای شغلی از طریق توجه بیشتر به دوره کارورزی جهت جلب اعتماد کارفرمایان نسبت به تواناییهای هنرجویان؛
- برگزاری جلسات مستمر با خیرین جهت جذب بودجه بهمنظور ارتقاء امکانات هنرستان؛
- دعوت از کارآفرینان برتر استان جهت مشاوره و راهنمایی هنرجویان و ایجاد انگیزه در آنان بهمنظور ایجاد کسبوکار در آینده؛
- همکاری با بخش خصوصی و استفاده از امکانات و تجهیزات آزمایشگاهی مؤسسات با هزینه کمتر، بهمنظور بهبود مهارتاندوزی هنرجویان؛
- برگزاری جلسات با مدرسان و صاحبنظران دانشگاهی بهمنظور بررسی مشکلات مشاوره انتخاب رشته در دبیرستان و فرایند جذب و پذیرش دانشآموزان و ارائه راهِ حل برای حل این مسئله؛
- برگزاری جلسات مستمر با اولیاء هنرجویان جهت کمک به توجیه هنرجویان و ایجاد علاقه در آنان؛
- تبلیغات و بازاریابی آموزش و پرورش جهت بیان اهمیت رشتههای کشاورزی و معرفی به جامعه که موجب افزایش انگیزه هنرجویان در ایجاد کسبوکار میشود.
[1]. Adnet & Davice
[2]. Hanushk & Kimko
[3]. Taylor & Lehmann
[4]. Smith-Hollins
[5]. Focus Group
[6]. Credibility
[7]. Confirmability
[8]. Transferability
[9]. Trustworthiness
)