طراحی چارچوب رهبری کارآفرینانه در آموزش با استفاده از رویکرد فراترکیب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

محیط‌‌های آموزشی با شتاب فناوری و نیاز فزآینده به نوآوری مواجه هستند و در چنین بستری رهبری کارآفرینانه به‌ عنوان راهبردی کلیدی برای خلق فرصت و ارتقای کیفیت یاددهی-یادگیری اهمیت یافته است. هدف این پژوهش، طراحی چارچوبی جامع برای رهبری کارآفرینانه در آموزش با بهره‌گیری از رویکرد فراترکیب است. با توجه به پراکندگی و ناهم‌خوانی مطالعات پیشین، تلاش شد تا با تلفیق نظام‌مند یافته‌های کیفی، ابعاد و مؤلفه‌های بنیادین این نوع رهبری شناسایی و تبیین شود. جامعه پژوهش شامل کلیه مطالعات منتشر شده در حوزه رهبری کارآفرینانه در آموزش طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ در پایگاه‌های داخلی و بین‌المللی بود. از میان ۳۹۸ پژوهش شناسایی ‌شده، پس از غربالگری بر اساس معیارهای کیفیت و ارتباط موضوعی، ۳۲ مطالعه واجد شرایط انتخاب و با الگوی هفت‌ مرحله‌ای سندلوسکی و بارسو تحلیل گردیدند. فرایند کدگذاری منجر به استخراج ۲۷۵ کد باز، ۲۲ مؤلفه محوری و شش بعد اصلی شد. یافته‌ها نشان داد که رهبری کارآفرینانه در آموزش پدیده‌ای چندسطحی و چرخه‌ای است که از ویژگی‌های فردی و روان‌شناختی رهبر آغاز شده، در شایستگی‌های دانشی و مدیریتی تبلور می‌یابد و از طریق رهبری تحول‌گرای آینده‌نگر، توانمندسازی سازمانی، فرهنگ یادگیری و شبکه‌سازی آموزشی نهادینه می‌شود. این مدل می‌تواند به‌عنوان چارچوبی نظری و راهنمایی عملی برای مدیران آموزشی، سیاست‌گذاران و توسعه برنامه‌های تربیت رهبر کارآفرین مورد استفاده قرار گیرد. نتایج پژوهش، ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه رهبری آموزشی و تقویت مهارت‌های نوآورانه و فرصت‌محور در مدیران مدارس و دانشگاه‌ها را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات